Саз зергері Қазанғап туралы ашық сабақ жоспары

Сабақтың тақырыбы: «Саз зергері – Қазанғап»

Сабақтың мақсаты:Ұлы күйші Қазанғап шығармалары арқылы оқушыларды рухани байыту, өнер арқылы шығармашылық ойларын мақсатында және музыканы саналы түрде қабылдауға, мәнерлеу дыбысы арқылы музыканың даму ерекшелігін анықтауға.

Сабақтың міндеттері: а)білімділігі:Күй атасы – Қазанғап туралы толық мағлұмат беру. ә)дамытушылығы: Оқушылардың ән – күйлер тыңдау арқылы әуендік сезімталдығын арттыру, есте сақтау, қиялдау, ойлау қабілеттерін дамыту. б)тәрбиелігі: Өнерді құрметтеуге, өзін – өзі ұстауға, адамгершілікке тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың көрнекілігі: Қазанғап суреті, мақал – мәтелдер, психологиялық тренинг, слайдттар.

Сабақтың барысы:

І.Ұйымдастыру кезеңі Оқушыларды түгендеу

ІІ Психологиялық дайындық: Үлкендерге сіз, Кішілерге біз. Әдеппен бас иіп, Сәлем бердік біз!

Үй тапсырмасын тексеру. (Сұрақ-жауап) 1.Аспаптық музыка дегеніміз не? 2.Күй дегеніміз не? 3.Күй нешеге бөлінеді? 4.Күйшілік мектептерді атап шығайық. 5.Қандай күйшілермен таныстық? 6.Олар қандай мектептің негізін салушылар?

ІІІ.Жаңа сабақ

Әрине, бүгінгі жаңа сабағымызда Батыс күйшілік мектебінде өзіндік мектеп қалыптастыра білген «Саз зергері – Қазанғап» туралы өтеміз.

Қазанғап Тілепбергенұлы Күйші, композитор 1854-1927жж Ақтөбе облысы Шалқар ауданында Алғашқы үстазы-Ұзақ. Шәкірттері Бақыт Басығараев “Шынаяқ”, “Құс қайтару”, “Қыз Ақжелең”, т.б .күйлері бар

Халық күйшісі – Қазанғап Тілепбергенұлының творчествосының қазақ музыка мәдениетінің тарихында ерекше орын алады. Ол – қазақтың аспапты музыкасын дамытуға өзіндік үлес қосқан композитор. Қазанғаптың күй мұрасы халық творчествосының биік шыңының біріне саналады. Қазанғап – халық өнерінің ең озық үлгілерінен, өз тұсындағы атақты күйшілерден тәлім алып, өз домбыра ойнау мектебін қалыптастырған күйші. Ол дәстүрі ғасырлар бойы бекем орныққан халық музыкасың тілі мен форма заңдылығына сүйене отырып, мазмұны, түрі және ойнау тәсілі жағынан ерекше айшықты күйлер шығарған.

Қазанғап екі дәуір аралығында өмір сүрген (1854 - 1921 ). Күйші Арал теңізінің жағалауындағы Құланды түбегінің Ақбауыр деген жерінде қойшының жанұясында туған. Кедейлік, жоқшылық тауқіметі Қазанғапты жастайынан әкесіне қолғабыс беріп, байлардың қозысын бағуға мәжбүр етеді. Жалғыз өзі таңертеңнен кешке дейін қой соңында күн өткізген жас баланың жұбанышы домбырасы болады. Табиғатынан сезімтал, ән – күйге ынтық бала кең далада көкейіне оралған саздарды пернеге түсіріп, балалық қиялы мен сезім сырларын домбырамен бөліседі. Сырласы да мұңдасы да домбырасы болады. Жалпы Қазанғап ауыл домбырашыларың көрсеткенін домбыраға салып ойнайтын болған. Есейе келе домбырашы болып, өнер қууға бекем бел буады. Күй құпиясына бойлай түссем деген арман көкейін мазалаған Қазанғап әкесінің жалғыз атын мініп, елге аты мәлім домбырашыларды іздеп сапарға шығады. Алдымен Доңызтау – Аққалқа деген жерде тұратын Төреш күйшіні іздеп барады. Жас домбырашының дарынына таң қалып, таңдай қаққан Төреш оған күйлер үйретіп, домбыра шертудін құпияларын құлағына құяды. Күйші талапты жасқа батасын беріп, өнер жолындағы тұсауын кеседі. Қазанғап Бесқалада тұратын Орынбай, Ембідегі Құрманияз, Қарақамыстағы Үсен күйшілермен ке

“Шәкіртсіз ұстаз — тұл” деген, Қазанғаптың шәкірті аз болмаған. Олар – Матай Қуантайұлы, Құрманғали Өмірзақов, Кәдіралы Ержанов, Нұрқат Қосуақұлы, Медеубай Бақтыбергенұлы және басқа көптеген домбырашылар. Сондай шәкірттерінің бірі – Жәлекеш Айпақов. А.Жұбанов Қазанғаптың күйлерін зерттеп жүріп, 1965 жылдары Шалқарда Жәлекешті кездестіреді. Оның шеберлігіне тәнті болған Жұбанов Алматыға алдырып, Құрманғазы атындағы ұлт аспаптары оркестріне домбырашы етіп қабылдайды. Барлық жағдайын жасайды. Оның себебі бар. 1904 жылы туған Жәлекеш Қазанғаптың көзін көрген, әкесі қоңсылас қонған. Ж.Айпақовтың орындауындағы Қазанғаптың 13 күйі Қазақ радиосында 1975 жылға дейін беріліп келді. Қазанғап күйлерін алғашқы насихаттаушылар ретінде Жәлекеш Айпақовқа Қазақ ССР-нің еңбек сіңірген артисі атағы берілген. Келесі сабақтарымызда Қазанғап күйлерін насихаттаушылармен де толықтай танысатын боламыз.

Жұмбақтар шешу Ұзын мойын, Екі ішек. Қатар – қатар текпішек. Басып көрсең бір – бірлеп, Үн шығады күмбірлеп.

(Домбыра)

Әрине Домбыра аспабының қасиеттілігін атайықшы – Домбыра – еңбекқорлыққа үйретеді. Домбыра – шежірені білуді талап етеді Домбыра – адамның ішкі – жан дүниесін емдеп, көңілін көтереді, денсаулықты нығайтады. Домбыра – иманды болуға жол ашады. Домбыра – әдебиеттің дамуына ықпал етеді. Домбыра – жарысу мен таласуға, ізденуге баулиды. демекші домбыра аспабымыз туралы «Домбырасыз сән қайда?» әнін Ақбота орындап берсін. Аспаптар туралы мақал мәтелдер. Жұмбақтар жасырылады.

Плакатпен жұмыс: «Орнынды тап»

ІV.Бекіту: Балалар бүгін біз қандай күйшімен таныстық? Әрине Қазанғап Тілепбергенұлы. Енді тыңдайтын Қазанғаптың «Құс қайтару» немесе «Қиту – қиту, қайт – қайт » күйі. Күй тарту арқылы сурет саламыз. Күй тыңдау арқылы көз алдымызға не елестейді, әрине жайлау, тау, қазақтың ауыл жері. Балалар суреттерін түсіндіреді.

V.Сабақты қорытындылаймыз: Сұрақ – жауап: 1. Бүгін біз сабақта қандай күйшімен таныстық? 2. Қазанғаптың қандай күйлерін білеміз? 3. Қазанғап қандай күйшілік мектептің негізін салушы? 4. Қазанғап күйлерін насихаттаушылар кімдер? 5. Қандай күй тыңдадық?

VІ.Бағалау: Белсене қатысқан оқушыларды бағалау.

VІІ. Үйге тапсырма: Қазанғап туралы толық мағлүмат жазып келу. Қазанғап күйлерінің тартылу ерекшеліктерін ажырату.

Әйтеке би аудандық балалар саз мектебі

Бекітемін: Ш.Берсугирова_________ Аудандық балалар саз мектебінің директоры

«Саз зергері – Қазанғап» (Ашық сабақ)