Сенсорлық білім берудегі дидактикалық ойындар тәжірибесі

Тәжірибе тақырыбы:

«Сенсорлық білім берудегі дидактикалық ойындар»

Тәжірибе авторы: Жуманова Нургул Шаймерденовна

Білімі: жоғары

Санаты: екінші

Педагогикалық өтілі: 12 жыл

Курсы: «Білім беру мазмұнын жаңарту жағдайында үлгілік оқу бағдарламасымен оқыту процесін жобалау» 72 сағат

Тәжірибенің жұмыс істеу ұзақтығы. 3 этаптан тұрады:

Жұмыс тәжірибесі басталған уақыты: 2020 ж, қыркүйек

2020-2021 ж - теориялық кезеңі

2021- 2022ж – тәжрибелік кезеңі

2022ж -2023 ж – бағалау кезеңі

Тәжірибе жобасының мақсаты мен міндеттері:

мақсаты: Сенсорлық тәрбие барысында балаларға заттардың түсін, пішінін, мөлшерін және олардың кеңістікте орналасуын айыра білуге үйрету. Баланың ақыл-ойын, сенсорлық және тіл байлығын дамыту. Адамгершілікке, сенсорлық түсінік сезімдерін оятуға тәрбиелеу.

міндеттері:

-балалардың сенсорлық білімін жетілдіру;

-балалардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, сезім, түйсік, қабылдау сияқты психологиялық процестерді қалыптастыру;

-сезім тәрбиесі арқылы балалардың психологиялық дамып жетілуін қалыптастыру;

-сенсорлық тәрбие беру арқылы балалардың тілдерін дамыту.

Тәжірибенің өзектілігі:

Баланың сенсорлық дамуы – оның қабылдауының дамуы және заттардың сыртқы қасиеттері: олардың пішіні, түсі, өлшемі, кеңістіктегі орналасуы, сонымен қатар иісі, дәмі және т.б.

Әрбір жаста сенсорлық тәрбиенің өзіндік міндеттері бар, сенсорлық мәдениетте белгілі бір буын қалыптасады.

Ақыл-ой, дене, эстетикалық тәрбиенің жетістігі көбінесе сенсорлық тәрбиенің деңгейіне, яғни баланың қоршаған ортаны қаншалықты мінсіз ести, көріп, сезетініне байланысты.

Сондықтан да сенсорлық тәрбиенің бала өмірінің барлық сәттеріне, ең алдымен қоршаған өмірді: заттарды, олардың қасиеттері мен сапаларын тану процестеріне жүйелі және жүйелі түрде енуі өте маңызды.

Дидактикалық ойын – көп қырлы, күрделі педагогикалық құбылыс: ол әрі мектеп жасына дейінгі балаларды оқытудың ойын әдісі, әрі оқытудың бір түрі, әрі дербес ойын әрекеті, әрі жеке тұлғаны жан-жақты тәрбиелеу құралы.

Жоба өзекті, өйткені оны жүзеге асыру жақын орта негізінде әрбір баланың ой-өрісін кеңейтуге, өз бетінше танымдық әрекетін дамытуға жағдай жасауға мүмкіндік береді.

ТӘЖІРИБЕ ТЕХНОЛОГИЯСЫ

Сенсорлық білім берудегі басты құрал ойын технологиясы

Сенсорлық даму балалардың ерте жастағы жалпы дамуының негізін құрайтын басты бөлігі болып табылады.

Сенсорика бойынша жүргізілетін сабақтар баланың даму үдерісіндегі сыртқы ортаны қабылдап және айналадағы болып жатқан заттарды, қоршаған ортадағы өзгерістерді көз алдына елестетіп сезінуіне бағытталған.

Баланың бойына ақыл-ой күштерін, ойлауын дамытудағы және ақыл-ой еңбек мәдениетін дамыту ең алдымен балаға сенсорлық тәрбие беруден бастау алады.

Сенсорлық тәрбиенің маңыздылығы мынада:

- интеллектуалды дамудың негізі болып табылады;

- баланың қоршаған ортамен қарым-қатынасы кезінде алынған былықты көрсетулерін ретке келтіру;

- байқағыштығын дамытады;

- шынайы өмірге дайындайды;

- эстетикалық сезіміне белсенді түрде әсер етеді;

- қиялдың дамуына негіз болып табылады;

- зейінін дамытады;

- балаға жаңа пән-танымдылық қызмет тәсілдерін игеруге мүмкіндік береді;

- сенсорлық үлгі-өнегені игеруді қамтамасыз етеді;

- оқу қызметінің дағдыларын қамтамасыз етеді;

- баланың сөздік қорының ұлғаюына әсер етеді;.

- көру, есту, бейнелі және т.б есте сақтау түрлерінің дамуына әсер етеді;

Дидактикалық ойындар балалардың сенсорлық қабылдауын қамтиды, бір жағынан олар ойнаушылар әрекетінің жас ерекшелігін, адамгершілік уәждерін, екінші жағынан – еріктілік қағидасын, өзі таңдау құқығын, жеке даралығын көрсетуді ескереді. Күнделікті өмірде бала әртүрлі пішінді бояуларды кездестіреді – бұл оның жақсы көретін ойыншықтарымен қоршаған ортадағы заттар. Көркем туындыларды – сурет, мүсіндерді көреді және ән тыңдайды, бірақ осы білімді игеру үлкендердің көмегінсіз, табиғи түрде жүргізіледі. Осы жерде көмекке сенсорлық тәрбие келеді, дәйекті және жоспарлы түрде балаларды адамның сенсорлы мәдениетімен таныстырады. Әр жастың сенсорлық тәрбие алдында өзіндік міндеттері бар. Ерте жастан-ақ түс,пішін, мөлшер туралы ой елестері көбейе түседі. Осы ой елестерінің әр түрлі болуы өте маңызды. Бұл баланы түрлі сапалы түс спектрларымен, геометриялық пішіндермен, шеңбер, сопақ, шаршы, тіктөртбұрыш,үшбұрыш, дөңгелек, текше, кірпіштермен таныстыру керектігін білдіреді.Танымдық және сөздік шеберлігін дамыту, көру, сезу, қозғалу, салыстыру арқылы түсті, пішінді, өлшемді анықтау. Түсіну және де сөйлегенде көлем мен пішін атауларын қолдану. Орта мектеп жасына дейінгі уақыт аралығында балаларда сен

Мектепке дейінгі балалық шақ – ойын кезеңі. Бұл жаста бала ойын арқылы өзін қоршаған дүниені түсінуге, білуге ​​ұмтылады. Ойын балаға қоршаған шындықты танудың қарапайым және жақын тәсілі бола отырып, белгілі бір білім, білік және дағдыларды табиғи және қолжетімді практикалық меңгеруге ықпал етеді.

Осыған байланысты дидактикалық ойын үлкен мүмкіндіктер береді, өйткені ол танымдық тапсырмаларды ойынмен біріктіреді. Мектеп жасына дейінгі балаларды тәрбиелеу мен оқытудың бір түрі ретінде дидактикалық ойынның артықшылығы оның тәрбиелік және тәрбиелік мәні ойын тапсырмасы, ойын әрекеттері мен ережелері арқылы жүзеге асырылатындықтан, оның нұсқау және нұсқау еместігінде. Осылайша, бала ойнай отырып білім алады, ал педагог балаларға қолжетімді және тартымды әрекет арқылы білім беру мен тәрбиелеу міндеттерін жүзеге асыруға мүмкіндік алады.Мен өз тәжірибемде дидактикалық ойындарды ұйымдастырылған іс-әрекетте, серуен кезінде, тәрбиелік шараларда, т.б. жұмыстарымда қолданамын. Жас жеткіншектерді жан-жақты тәрбиелеу – нақтырақ айтқанда баланың қабылдауын, зейінін, ойын, тілін дамытудың басты құралы болып табылады, ойын ойнай отырып баланың ой өрісі, зейіні артады, тілдері, тіпті кейбір ойындарда қимыл істері, ұсақ қол моторикасын да дамытып жетілдіруге болады. Мектепке дейінгі балалардың жан-жақты дамуы үшін ойынның ролі ерекше. Ойын-жалпы адамзат мәдениетінің бірегей феномені, оның қайнар көзі мен шыңы. Мәдениет феномені ретінде ойын оқытады, дамытады, тәрбиелейді, әлеументтендіреді. Ұл

Ойын-бала үшін – нағыз өмір. Ойынды балалар өмірін ұйымдастырудың формасы ретінде пайдалана отырып алдымен солардың ортақ мүддесін бағыттап және дамытып отыру, балалар ұжымын топтастыруға күш салуымыз керек. Ойын баланың даму құралы, таным көзі, ол тәрбиелік дамытушылық мәнге ие бола отырып, адамның жеке тұлға ретінде қалыптасуына ықпал етеді. Ойынның тәрбиелік маңызын жоғары бағалай келіп, А.С. Макаренко былай деп жазды: «Бала өмірінде ойынның маңызы зор, ересек адам үшін еңбектің, жұмыстың, қызметтің қандай маңызы болса, нақ сондай маңызы бар. Бала ойында қандай болса, өскен соң жұмыста да көп жағынан сондай болады».

Балалардың танымдылық қабілетін дамытып, пәнге қызығушылығын арттырудың негізгі бір жолы – дидактикалық ойындар. Осы жөнінде Аристотель былай деген: «Кез келген іс әрекеттің сәтті болуы екі шартқа байланысты: Түбегейлі мақсатты дұрыс анықтау, белгілеу. Осы мақсатқа қол жеткізетін тиімді тәсілді қолдану».

Дидактика – бұл ежелгі грек сөзі, яғни, didacticos – үйретуші, didascalos – мұғалім деген мағынаны білдіреді.Дидактика ойындар сонымен бірге кішкентай балаларға мейілінше тән оқыту формасы болып табылады. Дидактикалық ойындар балалардың ойын әрекетіне тән құрылымы элементтерінің бірі: ой – ниет, мазмұн, ойын әрекеттері, ереже, нәтиже бар. Дидактикалық міндеттін болуы ойынның оқыту сипатын, оның мазмұны балалардың танымдылық әрекетін дамытуға бағытталғаның атап көрсетеді. Дидактикалық ойындардың зор маңызы балалардың дербестігін және ойлау мен сөйлеу белсенділігін дамытатындай.

Барлық дидактикалық ойындарды үш негізгі топқа бөлуге болады:

1. Заттық дидактикалық ойындар (ойыншықтармен, табиғи заттармен);

2. Үстел үстінде ойналатын дидактикалық ойындар;

3. Сөздік дидактикалық ойындар.

Баланың танымын алғашқы күннен бастап дамыту құралы да, баланың бойында оқу мен білімнің, тәрбиенің негізін қалыптастыратын да ойын әрекеті. Ойын барысында баланың көңіл – күйін, зейінің, әрекеттерін бақылау, белсенділігін арттыру, тапқырлыққа баулу, ойлануға, талдау жасауға үйренуі, танымдылық, шығармашалық қабілеттерін шыңдау тәрбиешіге байланысты. Бала ойнап жүріп ойланады, жүйкесі тынығады, көңілі өсіп, ойы сергиді, денесі ширай түседі. Ойындарды сабақта қолдану сабақтың әсерлігін арттырып, балалардың логикалық ойлауын , математикалық қабілеттерін дамытады, сабақтың сапасын арттырады. Балабақшада осындай дидактикалық ойындарды жиелі түрде қолдану арқылы баланың: ақыл – ойын жүйелеу, ойлау қабілеттерін жетілдіру, дәлдікке үйрету, шындыққа тәрбиелеу, логикалық қабілеттерін дамытуға болады.

Дидактикалық ойындардың оқу іс-әрекетінен тыс уақытта ұйымдастыру, баланың сенсорлық түсінігін кеңейтеді, тереңдетеді, ойын бекітеді. Дидактикалық ойындар негізінен оқыту барысында жан-жақты, бағыт - бағдар беріп отырады. Яғни балалардың ой өрісін дамытуға маңызды рөл атқарады. Мектепке дейінгі жастағы балаларға әрбір ұйымдастырылған іс- әрекетінің тақырыбына сәйкес ойын әдіс - тәсіліне үлкен мән беріледі, сонда ғана оқу іс - әрекет балаларға пайдалы, қызықты болады. Мектеп жасына дейінгі бала күн сайын жаңа құбылыстармен заттармен кезігеді, айнала өмірді бақылап, өздігінен түсініп, қорытынды жасағысы келеді. Бірақ тәрбиешінің басшылығынсыз, өздігінен игерген білімі мен түсініктері жүйесіз, кейде таяз, қате болады. Сол себептен тәрбиешінің міндеті баланың білім қорының бірізді молаюына, бірте бірте, ретпен, жүйелі жинақталуына көмектесу болып табылады. Баланың түйсік, қабылдау, ес, қиял, ой және тіл сияқты танымдық психикалық үрдістерін дамыту ақыл-ой тәрбиесінің басты міндеттерінің бірі. Баланың логикалық ойлау қабілетін, дағдысын, білуге құштарлығын, ойлаудың қарапайым тәсілдерін дидиактикалық ойындар арқылы дамытып ,көздеген мақсатымызға жете аламыз. Мысалы: Балалармен ойынды (з

Заттармен ойналатын ойын ойыншықтарды, табиғи заттарды қолдану арқылы өтіледі. Мысалы: «Дәл осындай пішінді тап», «Салыстыр да, атын ата», «Үлкен - кіші», «Бірдей ойыншықты тап», «Қайсысы көп, қайсысы аз», т.б. Үстел үсті ойынын ұйымдастыруда домино, лото, суреттер қолданылады. Мысалы: «Суретті құрастыр», «Қандай затқа ұқсайды?», «Қай сурет тығылды?», «Бет орамалға лайық жамауларды табу», «Таныс пішіндер доминосы» , «Қиылған суреттер», «Ұқсасын тап», «4-ші не артық?», Ал сөздік ойын арқылы сөзді орынды қолдана білуге, дұрыс жауап айтуға, сөз мағынасын түсінуге, орынды сөйлеуге үйренеді. Мысалы: «Сипаттамасы бойынша тап», «Тәулік бөліктері», «Жұмбақ ойла», «Доппен ойнау», «Сөзді жалғастыр», «Қанша - сонша».

Сонымен қатар балалардың сөздік қорларын дамыту жұмысына ойындарды қолданумен қатар, «Пішіндер көрмесі», «Өрнекті есіңде сақта», «Қиын жолдар», «Суретті жалғастыр»,«Көңілді таяқшалар» тәрізді жаттығу тапсырмаларды да пайдаланып отыру өз нәтижесін береді. Бұл аталған жаттығу, тапсырмалар балалардың сөздік қорын дамыта отырып, таным белсенділіктерін және саусақ бұлшық еттерін дамытады.

Дидактикалық ойындардың оқыту мазмұнына сәйкес түрлері:

• Ойын – саяхаттар. Олар ертегілерге ұқсас. Олар фактілер немесе оқиғаларды бейнелейді, бірақ олар ерекше түрде ашып көрсетіледі, қарапайым жұмбақ арқылы, қиындық – оңай жолымен, кісіге көмектесу, немесе жоғалған затты табу сияқты. т.б

• Ойын – тапсырмалар. Бұл ойындардың негізін заттар мен әрекет, сөздік тапсырмалар құрайды. Ойын міндеттерді, әрекеттерді бір нәрсені болжауға, орындауға негізделеді.

• Ойын – болжамдар. Бұл ойындар “Не болар еді...?” , “Мен не істер едім, егер...” деген сұрақтарға негізделеді.

• Ойын – жұмбақтар. Жұмбактың негізгі ерекшеліктері логикалық астарының болуында. Олар баланың ой әрекетін белсендіреді. Жұмбақ салыстыру, теңеу және сипаттау арқылы ұғымның қасиеттерін ажыратуға тәрбиелейді, баланың қиялын дамытуына әсер етеді.

• Ойын - әңгімелер. Ол тәрбиешінің балалармен, балалардың тәрбиешімен және балалардың балалармен қарым – қатынасына негізделеді.