Сөйлеу тілі күрделі құбылыс туралы презентация

Сөйлеу тілі – күрделі құбылыс

Л огопед : Жумалиева А .

Кейбір ата-аналар баланың тілі өз бетімен шығып дамиды деп ойлайды. Баланың тіл дамуы төңірегіндегі адамдармен қарым-қатынас жасаудан шығады, әсіресе ата-анасымен тілдік қарым-қатынас тығыз болу керек. «Менің баламды дұрыс сөйлетіңізші!» деп көп ата-аналар логопедке өз жұмыстарын, өз жауапкершіліктерін сырғыта салғысы келеді. Ал логопед маманы сиқыршы болар ма еді, тез арада баланың дұрыс сөйлеуін түзетіп, сөздік қорын толтырып, грамматикалық түрде дұрыс айтқызып, байланыстырып сөйлеуін жетілдіріп, ата-анасына керемет жан-жақты білгір баланы шығарып бере алмайды ғой. Дұрыс сөйлеу процессі жеңіл болатын нәрсе емес. Сондықтан, баланың сөйлеу тіліндегі кемшілікті уақытылы түзету мақсатында логопедке ертерек жүгініп, маманмен ұйымдасқан түрде бір бағытта жұмыс жүргізу керек. Неғұрлым ертерек басталған түзету жұмыстарының нәтижесі де тез әрі сәтті болады.

Жалпы сөйлеу тілінің онтогенезі жөнінде айтар болсақ, туғаннан бастап бала естіген дыбыстарды ажырата бастайды, ең бірінші өз анасының дауысын таниды. Айғаймен, жылаумен өз жағдайын (қарны ашқанын, ауырғанын, т.б.) түсіндіреді.

3 айында гуілдеп сөйлей бастайды. 3 айдан 6 айға дейін кейбір дыбыстарды қайталайды, күледі, шыңғырады, ауызымен қимылдар жасайды. 6-дан -9 айға дейін «ммм», «ссс», ма, ба, ла дыбыстарымен буындарын айтады. 9-12 айға дейін екі буынды қосып бастайды : ма-ма , па-па , да-да. 6 айында өз атын біледі , 8-10 айында – айтқанды түсіне бастайды , 9-12 айында таныс заттарды таниды .

Бір жасында бала барлығын қолымен көрсетіп түсіндіреді , біртіндеп тілі дамыған сайын қолымен көрсетуді қояды .

Бала сөйлегеннен гөрі , түсінгені көп . Екі жасынан бастап бала айына 20 шақты жаңа сөзді түсінсе , оның тоғызын ғана айтады .

Бала алғашында бір немесе бірдей екі буыннан тұратын сөздерді айта бастайды ( ав-ав , пи-пи, да-да). Бұл «Бөбек тілі » деп аталады , өйткені бала « өз тілінде » сөйлейді .

Көп буынды « ауыр » сөздерде бала дыбыстардың немесе буындардың орнын ауыстырады , буындарды тастап кетеді , сөзді қысқартады . Мұндай дыбыстың бұрмалануы 5-6 жасқа дейін сақталуы мүмкін . 1,5-2 жасқа дейін баланың белсенді сөздік қоры 25 дейін , ал кейбір балаларда 90 сөзге дейін көбейеді . Бала айта алатын сөздердің саны – баланың тіл дамуының жеке көрсеткіші , ол бірнеше жағдайға байланысты - оның себептері әртүрлі болады : баланың денсаулығына, ата-анасының « тілдік » белсенділігінен , баланың өз жеке қабілетіне байланысты болады .