Стандарттық емес есептер арқылы логикалық ойлауды дамыту

№17 орта мектеп

Тақырыбы: Стандарттық емес есептерді шешу арқылы оқушылардың логикалық ойлау қабілеттерін дамыту.

(мектепішілік семинар)

Математика пәнінің мұғалімі Сапарғалиев А.М.

Талдықорған қаласы, 2022 жыл

Стандарттық емес есептерді шешу арқылы оқушылардың логикалық ойлау қабілеттерін дамыту.

Мақсаты: Стандарттық емес есептерді шешу тәсілдерін үйрету арқылы оқушылардың логикалық ойлау қабілеттері мен білім алуға деген қызығушылықтарын арттыру.

Қазіргі күні еліміз экономикалық өрлеу үстінде. Еліміздегі жастарға білім берудің де сапасы қарқынды көтерілуде. Бірнеше дарынды балаларға арналған, бағыттар бойынша оқытуға негізделген мектептер ашылды. Дегенмен де, соңғы онжылдықтарда еліміздің басынан өткен дағдарыс кезеңдері өз әсерлерін көрсетуде. Қазіргі күнде еліміздегі мектеп оқушыларының өз ойларын дұрыс жеткізе алу қабілеттерінің төмендігі, білім алуға деген ұмтылыстарының төмендеуі, мектептерде қиын оқушылардың көбеюі байқалады. Бұл проблемаға себептер – сол жылдардағы экологиялық ахуалдың төмендеуі, халықтың денсаулығының нашарлауы, рухани-танымдық тәрбиенің нашарлауы, экономикалық қиындықтар. Бұл бүгінгі күндегі математика пәнін оқытуға да теріс әсерін беруде. Бұл проблеманы шешу көп шараларды жүзеге асыруды талап етеді. Осы шаралардың бірі – стандарттық емес есептерді шығару тәсілдерін үйрету арқылы оқушылардың логикалық ойлау қабілеттерін дамыту деп ойлаймын. Бұл шара оқушылардың пәнге деген қызығушылықтарын да көтеруге көмек береді.

Математикада қандай есептерді стандарттық емес атайды? Бұл сұрақтың жақсы жауабы Л.М. Фридман мен Е.Н. Турецкийдің «Как научиться решать задачи» атты кітабында берілген:

- Стандарттық емес есептер дегеніміз – математика курсында бұл есепті шешуді анықтап көрсететін дәл бағдарламасы, яғни шешудің жалпы ережелері мен тәртіптері жоқ есептер. Оларды қиындығы жоғары есептермен шатыстырмау керек. Қиындығы жоғары есептің шарты бойынша оқушы бұл есепті шығаруға қажетті математикалық аппараттың дәл өзін оңай тауып бере алады. Ал, мұғалім алынған білімдердің бекітілу процесінің жүруін бақылап отырады. Ал, стандарттық емес есептерде зерттеу сипаты бар. Сонда бір оқушы үшін бір есеп стандарттық емес болып табылса, ал, басқа оқушы бұл есепті өзі білетін таныс стандарттық тәсілдер арқылы шығара алады. Өйткені ол мұндай есептерден көбісін алдында шығарған. Белгілі бір есеп 5 сынып оқушысы үшін стандарттық емес болса, ал бұл есеп 6 сынып оқушылары үшін таныс есеп болуы мүмкін.

Стандарттық емес есептерді шешуге үйретудің бүгінгі күнде дәл тура әдістері көрсетілмеген. Бұл мұндай есептердің даралығынан себепті.

Егер де мұғалім стандарттық емес есептерге деген оқушылардың қызығушылықтарын тудыра алса, онда оқушыларға бұл есептердің шешу тәсілдерін жеңіл үйрете алады.

Бірақ та ертеден қалған «Математикаға көршіңнің қалай жасайтындығын көріп тұрып үйренуге болмайды» деген сөз бекер айтылмаған.

Стандарттық емес есептерді шешу біліктіліктері практикамен игеріледі. Білім дәрежесі көп еңбекпен келеді, көп уақыт талап етеді.

Жалпы математиканы қай оқушы есепті шешуді білсе, сол оқушы жақсы көретіндігі бақылаулардан анықталыпты. Яғни біз оқушыларға есептерді шығару тәсілдерін үйрету арқылы олардың пәнге деген қызығушылықтарына, логикаық ойлау қабілеттерінің дамуына әсер ете аламыз.

Ал, стандарттық емес есептерді шешуге үйрету логикалық ойлау қабілеттерін тіпті жоғары дәрежеде дамытуға көмектеседі. Сонымен бірге, мұндай есептер оқушылардың танымдық шығармашылықтарын белсенділендіреді.

Стандарттық емес есептерді шешу тәсілдерін үйрету үшін мұғалімге мына істерді орындау қажет:

- стандарттық емес есептерді шешу тәсілдерін үйретудің педагогикалық тәжірибелерін меңгеру;

- стандарттық емес есептерді әр сыныптар бойынша жинақтау;

- материалды дәл, дұрыс түсіндіруге машықтану;

- өзінің және өзгелердің қателіктерін анықтау және оларды талдау.

Оқушылардың арасынан өзеннен қайықпен ешкіні, қырыққабатты, қасқырды өткізу есебін шығармағанын табу қиын болар. Сол сияқты көбіміз жұмбақ есептерді шешуге, сіріңке талшықтарымен берілетін есептерді шешуге уақытымызды бөлгенбіз. Мұндай есептер көп ойлануды қажет етеді және математикадан елеулі орын алады.

Өйткені, біріншіден, мұндай есептерді шешу үшін белгілі математикалық білімдер ғана емес ой біліктілігі де қажет болады;

Екіншіден, мұндай есептерді шешу жекелеген ғылыми мәселені шешуге ұқсайды. Ғылыми мәселені зерттеуші адам белгілі бір анық фактілер бойынша түрлі мүмкін гипотезаларды қарастырады. Соңында фактілерге сәйкесті бір шешімге келеді және ол шешімнің жалғыз ба екендігін анықтайды.

Дәл осылайша стандарттық емес есептерді шешуде де есептің шешімін логикалық іздестіруді орындаймыз. Сондықтан да стандарттық емес есептерді шешу тәсілдерін үйрету әрбір оқушы үшін пайдалы және болашақта оның қай мамандықты таңдайтынына тәуелсіз.

Оқушының пәнді оқуға деген қызығушылығын туғызуда қызықты тарихи деректер мен аңыздар, әңгімелер көп көмектеседі.

Мәселен, 5 сынып оқушыларына математика пәнінен «Бұрыш. Бұрыштың градустық өлшемі» тақырыбын түсіндіру кезінде араб сандарының шығу тарихы туралы аңыздармен таныстырып кеткен дұрыс. Араб цифрларының…