Талантты және дарынды балаларды оқыту баяндамасы

ТАЛАНТТЫ ЖӘНЕ ДАРЫНДЫ БАЛАЛАРДЫ ОҚЫТУ

Шегирова Жанаргуль Сайлауовна

Құлсары қаласы, Жылыой ауданы

№18 М.Сатыбалдиев атындағы жалпы орта білім беретін мектептің бастауыш сынып мұғалімі

«Мұғалім жас бала үшін ешбір теңдесі жоқ, күннің құдіреті сәулесі сияқты»

К.Д.Ушинский.

«Білім негізі – бастауышта» дегендей осы сөзді ескере отырып, бастауыш сынып мұғалімі қиын да қызықты, жауапкершілігі мол жұмыс атқарып жүргенін сезінуге міндетті.

Мақсатым:

Оқушыға өз бетімен білім алуға мүмкіндік беретін жағдай туғызу;

Оқушыларды шығармашылық ізденіспен жұмыстануға, білім алуға бағыттау;

Проблеманы шешу тәсілдерін, жолдарын іздестіруге дағдыландыру.

Міндетім :

Оқушының ой-пікірімен санасу, еркін сөйлеуге, ойын жеткізе білуге қалыптастыру;

Алған білімін өмірде қолдана білуге үйрету.

Дарындылықты зерттеуді кешенді түрде жүргізу дарынды балаларды неғұрлым ерте және дұрыс анықтауға көмектеседі.. Жас жеткіншектердің бойында табиғат берген ерекше қабілетті, дарындылықты тану, оның одан әрі дамуына бағыт бағдар бере алу ерекше қиын іс.Сол себепті мен «Талантты және дарынды балаларды оқыту» тақырыбын таңдап отырмын. Әр баланы заманына қарай икемдеп, жан-жақты дамыту - бүгінгі менің алға қойған басты мақсатым.

Барлық мұғалімдер балаларға білім беруде барынша жоғары жетістіктерге қол жеткізу үшiн қолайлы орта жасауға тырысады. Дарынды және талантты балаларға қатысты бұл ойлауды, талқылауды және мұқият жоспарлауды талап ететiн едәуір күрделі мәселе.

Дарындылық дегеніміз не?

Ол Адам психикасының өмір бойы жүйелі түрде дамып, басқалармен салыстырғанда адамның бір немесе бірнеше іс-әрекет төңірегінде әдеттен тыс, сирек кездесетін жоғары нәтижелерге жету мүмкіндігі. Талантты және дарынды балаларды анықтау күрделі жұмыс. Дегенмен көкейдегі сұрақтар адамдарды мазалайды екен. Талантты және дарынды балалар кімдер? Олар несімен ерекшеленеді деп көп толғандым. Алайда мектептегі жұмыс атқарып келгеннен бері көз алдыма талай баланы отырып білім алғандарын ескерсем, талантты және дарынды балалар болатынына көзім жетті. Сабақта оларды қалай анықтауға болады десеңіз тақырыпқа сай тапсырмаларды бергенде ол оқушы сыни тұрғыдан ойлауларының көрінісі нәтижесінде байқалды. Тапсырманы орындауда оқытудағы басқару және көшбасшылық , талантты және дарынды балаларды оқыту модулдері көрінді. Талантты немесе қабілетті үнемі айқындай отырып бастауыш мектептердiң мұғалiмдерi өздерін «дарынды бақылаушылар» ретiнде көрсетуге тиіс» (Eyre and Lowe, 2002). [1]

Фриман (1998) үздік оқушыларды анықтайтын сенімді өлшемдерді тиімді қолдануға болады деген. Олар мыналар:

Есте сақтау және білім: олардың есте сақтау қабілеттері өте жоғары;олар ақпаратты біліп қана қоймай , оны пайдалана алады;

Өз білімдерін жетілдіру: олар оқыту үрдісінің қалай жүретінін басқалардан гөрі жақсы біліп, өздерінің оқуын реттей алады.

Ойлау қабілетінің жылдамдығы: олар жоспарлауға көп уақыт жұмсауы мүмкін, бірақ жоспардың жүзеге асуына тез жетеді;

Мәселені шешу: олар ақпаратты толықтырып, олардың қайшылықтарын анықтап, мәніне тезірек жетеді;

Икемділік: басқаларға қарағанда олардың ойлау қабілеттері жақсы ұйымдастырылған, дегенмен олар оқуда және проблемаларды шешуде балама шешімдерді көріп, қабылдай алады;

Күрделілікке деген сүйіспеншілік : қызығушылығын арттыру үшін олар күрделі ойын мен тапсырмаларға ұмтылады; [1]

Баланың дарындылығын қалай анықтауға болады? Менің ойымша, балалардың бойындағы дарындылықты сыныптан тыс іс шараларда, сабақ кезінде анықталады деп ойлаймын. Оқушы бір нақты пән бойынша айрықша дарындылық көрсетіп, басқа пәндер бойынша көзге түспеуі мүмкін.Эйр мұғалімдердің дарынды балаларға сапалы тапсырма беру мақсатымен өз жоспарларын өзгертуге болатындығына бастауыш буын-да жүргізілген шағын зерттеулерден дәлелдер келтіреді. Осы әдісті іс-тәжірибеде қолданып жүрген мұғалімдер қосымша көмек беру арқылы балалар тобының аясын кеңейте отырып, бұдан да күрделі тапсырмаларды орындатуға болады деген қорытынды жасайды. Бұл стратегияның сы-ныптағы талантты да дарынды оқушыларды анықтауда туындайтын кейбір мәселелерді шешуде көмегі зор екендігін айтады.

Ұстаздың сабағын жоспарлауға отырған сәтінен «мен сабағымды қалай өткіземін?»- деген сұрақ бірден туындайды.Бұл сұрақ мені де әр күнгі сабақ жоспарын құруда мазалайтын. Кэмбридж университетінің Қазақстан мектептеріндегі оқыту бағдарламасы бойынша теориялық білімімді іс – тәжірибемен ұштастыруға барынша тырыстым..

Әр сабағымда жеті модуль элементтерін қолданып , теориялық білімді іс жүзінде тәжірибе арқылы өтіп, оқытудың түрлерін нақтылай түстім. Әр күнгі өткен сабаққа есеп бере отырып, өз өзімді реттеуге үйрендім. Жеке тұлға ретінде әр ісіме сұрақпен қарап, оған іштей жауап іздеп, мұғалім ретінде сыни тұрғыдан ойлауға үйрендім.

Мұғалімнің алдындағы міндеті оқушының қызығушылығын арттыру, оны сабақтың кейіпкеріне айналдыру, оқушының шығармашылыққа деген ізденісін ұштау болып табылады.

Өз тәжірибемде мұғалімі ретінде әр сабақты түрлендіріп отыруға тырыстым.

Сабақ барысында ең маңыздысы оқушылардың жеке, ешкімге ұқсамайтын өзіне ғана тән ерекшеліктері бар екенін түсіндім

Оқушылар менің әр сабағымнан біріне-бірі ұқсамайтын жаңалықтар күтеді.

Оқушыларда күрделілікке деген сүйіспеншілік оянды.

Оның бір ғана дәлелі ретінде Әдебиеттік оқу сабағынан «Мен басқаларға ұқсамаймын» тақырыбында өткен сабағыма қысқаша тоқталғым келіп отыр. Сыныпты бес топқа бөлдім. Оқушылардың өз қалаулары бойынша топтарға отырғызуға тырыстым. Ондағы мақсатым әр баланың өз қабілеттерін қаншалықты анық көрсете алады соны анықтау болатын. Оқушыларға ертегі кейіпкерінің ерекшелігін анықтау,салыстыра отырып сипаттау тапсырылды. Әр топ мүшелері белсенділікпен жұмыс жасады. Оқушылардың барлығын жұмысқа тарту мақсатында оқытудың топтық және жұптық формалары жүзеге асырылды. Оқушыларымды жеке, жұптық, топтық жұмыстарға қатысуға ынталандырдым. Өйткені бұрын жаңа тақырыпты мұғалім өзі түсіндіретін, ал қазір жаңа әдістерді қолдана отырып, оқушы жеке, топпен, жұппен бірлесе отырып, жұмыс жасауға дағдыланады. Сабақ барысында топтық, жұптық жұмыстардың тиімділігі айқындала бастады. Барлық оқушыларымның топтық жұмыста белсенділік танытқанын алғашқы өзгеріс деп түйдім. Тапсырмаларды топта орындау, бірігіп талқылау барысы ерекше ұнағаны байқалып отырды. Александер (2004) оқытудағы әңгіме – қарым-қатынас жасаудың бірсарынды үдерісі емес, керісінше, әңгіме барысында идеялар екіжақты бағытта жүріп, соның негізінде оқ

Ал Алтынгүл есімді жай оқушым сабақтағы «Телефон» ойынына белсене қатысып, өзін жаңа қырынан таныта білді.

Сонымен қатар оқушылардың дарындылығын анықтау мақсатында қашықтық, пәндік олимпиадаларға қатыстырдым. 2014-2015, 2015-2016 оқу жылдарында аудандық 2-4 бастауыш сынып оқушылары арасында ұйымдастырылған VІІІ, ІХ республикалық математикалық «Бастау» турнирлерінде шәкіртім Орынғалиқызы Гүлнұр…