Талдыбұлақ шатқалындағы жартастағы суреттер туралы мақала

Талдықорған қаласы

«Еңбек ауылындағы №22 орта мектеп»КММ

география пәнінің мұғалімі:Бауберикова Меруерт Тлектесовна

ТАЛДЫБҰЛАҚ ШАТҚАЛЫНДАҒЫ ТАБИҒИ ҒИБАДАТХАНА ҚЫЗМЕТІН АТҚАРҒАН ЖАРТАСТАҒЫ СУРЕТТЕР

Түйіндеме

Мақалада Дауылбай тауындағы қола, сақ кезеңдерінің қорғандары мен табиғи ғибадатхана қызметін атқарған жартастағы суреттердің таралу ерекшеліктері сакральды туризмді дамытудағы алатын орыны қарастырылған.

Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарламалық мақаласының сакральды география және туған өлке бағыттарына сәйкес 2017 жылдың маусым тамыз айлары аралығында аралығында Қаратал өңіріндегі Дауылбай тауына ұйымдастырылған экспедициялық жорықтар бағзы заманнан халық жиы қоныстанған ежелгі қоныстарының маңында жергілікті тұрғындар зиараттық ететін киелі орындар шоғырланған бірқатар аумақтар бар екенін көрсетті. Олардың қатарына қола, сақ кезендерінің қоныстары, қорғандары, жартастағы суреттері бар ежелгі ғибадатханалары,қорғандары шоғырланған Дауылбай, Ақылбай, Бурақай, Түйемойнақ, Үшқара тауларын жатқызуға болады. Олардың көбі қазір сакральдық маңызын жоғатқанымен Дауылбай тауындағы Талдыбұлақ шатқалындағы жартастағы суреттер, Ескелді би, Қарынбай әули, Жолбарыс ата кесенелері жергілікті және облыс халықы қастерлейтін өңірге қасиетті орындардың қатарына жатады.

Көптеген нысандар бағзы заманнан белгілі бір аумақта тұратын белгілі бір рудың тұрғындары немесе қандайда бір әлеуметтік топқа жататын адамдары үшін рөл атқарды .

Дауылбай тауындағы Талдыбұлақ шатқалына ұйымдастырылған экспедициялық жорықтар барысында ежелгі қоныстар маңындағы жартастағы суреттермен танысып оларды топтастырдық. Танымал археолог ғалым т.ғ.д., профессор Зейнолла Самашевтың мәліметтеріне сәйкес онда біздің жыл санауымыздан 2-3 мың жыл бұрынғы қола, сақ кезеңдерінің біздің жыл санауымыздың басындағы түркі заманының жартастағы суреттері салынған. Аталған аласа таулы алқаптағы шатқалда ерте заманның жартастағы суреттері негізінен ел көзінен таса биік жартастарда салынуы құрбандық шалып, жаратқанға табынатын қасиетті орын болғанын көрсетеді.

Талдыбұлақ шатқалындағы жартастағы суреттерге жасалған талдаулар Қаратал ауданындағы Дауылбай, Ақылбай тауларының баурайындағы халқымыздың қола, сақ-ғұн, түркi кезңдерінен бергi бағзы замандағы тарихына, әдет-ғұрпынан, салт-санасынан сыр шертетiн ең көне мұралардың қатарына жататын сакральды нысандаға жататынын көрсетті Олар негiзiнен судың, жалдiң ауа температурасының бұзушы әрекетiне берiк ұсақ кристаллды тастардың жылтыр тегiс бетiне сызып салынған.

Ұсақ түйіршікті қатты әрі биік жартастың жылтыр бетіне салынған суреттердiң негiзгi бөлiгiн садақ пен аң атып тұрған аңшылардың, iрi қараның, тауешкiлердiң, қола дәiрiнiң екi дөңгелектi атқа жегiлген әскери арбасының, демалып жатқан құлжаның, жыртқыш аңдардың арпалысының бейнелерi құрайды. Ешкіөлмес тауының етегі мен Талапты…