Тамақтану гигиенасы бойынша ашық сабақ, 8 сынып

24-апта

2-күн

3 сабақ

Сабақтың атауы:

Тамақтану гигиенасы. Асқазан-ішек ауруларының алдын алу

Сілтеме

Әдістемелік Нұсқаулық биология 8, Әдістемелік нұсқаулық, тапсырма, Биология 8, Шолиер.

Жалпы мақсаты

Адам өміріндегі тамақтанудың маңызымен оқушыларды таныстыру

Оқыту нәтижесі

Әр оқушы сабақ барысында өзінің күнделікті тамақтануды дұрыс жоспарлауды,

-асқорыту жүйелерінің аурулары және олардың алдын алу;

-асқазан-ішек ауруларының алдын алу шараларын қолдануды үйренеді.

Негізгі идеялары

Дұрыс тамақтану ұзақ өмір сүрудің, денсаулықтың негізі болғандықтан, оқушының дұрыс тамақтануы оның денсаулығына тікелей ықпал ететінін оқушыға ұғындыру.

Тапсырмалар

1-әрекет. Оқушыларды топқа бөлу.

2-әрекет. Үй тапсырмасын тексеру. «Иә, жоқ сайысы» тапсырмасын орындайды

3-әрекет. Оқулықтағы мәтін бойынша жұмыс.

4-әрекет. «Танымымызды танытайық!» тапсырмасын орындау. Әр топқа әр түрлі тапсырма беріледі.

5-әрекет. « Ойлан, тап» тапсырмасын орындайды.

6-әрекет. Тест тапсырмасын орындайды.

7-әрекет. Үйге тапсырма беріледі.

8-әрекет. Оқушылар өздерін бағалау критерийлеріне сәйкес бағалайды.

Сілтеме. Нұсқаулық, тапсырма, Әдістемелік нұсқаулық, Биология 8

Мұғалім жазбалары.

1-тапсырма (2 минут). «Иә, жоқ сайысы» тапсырмасын орындайды.

2-тапсырма( 15 минут). Оқулықтағы мәтін бойынша жұмыс.

1-топ- Рөлдік ойын

2-топ - Тамақтану сауаттылығы, тамақ құрамы туралы баяндап бер

3 топ- Тамақтану режимі,

Тамақтану процесінің принциптері туралы баяндап бер

4 топ- Ішек, асқазан аурулары туралы баяндап бер

3-тапсырма (8 минут ) «Танымымызды танытайық!»

1-топ: «Жалғасын тап» . Оқушыларға интерактивті тақтадан мақал беріледі. Олар осы мақалдың жалғасын табады.

2-топ: Сауалнама

3-топ: Пайдалы және зиянды тағамдарды табыңыз

4-топ: Пайдалы тағамдарды анықтау/ тәжірибе жасау

4 тапсырма( 4 минут). « Ойлан, тап».

1-топ: Ағзаға күш беретін, ойлау қабілетін арттыратын тағамдар:

2-топ: Ағзаның дамуына көмектесетін тағамдар

3-топ: Дұрыс тамақтану ережесін құру

4-топ: Тамақтану гигиенасының ережесін таныстыру

5-тапсырма. (6 минут )«Тест».

6-тапсырма. Үй тапсырмасы:

1-2 топ: Менің сүйікті тағамым ............ жалғастырып әңгіме құрау.

3-4 топ: Қазақ халқының ұлттық тағамдарының сапалық құрамын анықтау./ қосымша ақпарат әкелу.

Бағалау ( 3-минут). Оқушылар өздерінің сабаққа қатысуы туралы бағалау критерийлерін құрастырып, сол бойынша өздерін өзі бағалайды.

Келесі тапсырма

Жаңа әдістерді қолдану: диалог, дарынды оқушымен жұмыс, сыни тұрғыдан ойлау

Келесі оқу

Келесі күннің сабағын жоспарлау.

Сабақтың тақырыбы: Зат және энергия алмасу

Сабақты зерттеу

Сабақтың барысы:

Мұғалім:

Грек философы Сократ (б.з.д. 470 – 399ж.ж.) айтқан: «Біз қоректену үшін өмір сүрмейміз, біз өмір сұру үшін қоректенеміз».

ДЕНСАУЛЫҚ – адам өмірінің басты кепілі.

Әрбір дені сау адам қоғамның басты байлығы. Жеке адамдардың денсаулығынан қоғамның денсаулығы қалыптасады. Денсаулық адамның негізгі көрсеткіші болып саналады.

«Денсаулық - ……», «Дені саудың - ……», «Халқың сырқат болса, қабырғаң ……..» деген халықтық даналық сөздерде үлкен мән бар. Әрбір адам өз денсаулығын сақтау үшін салауатты өмір салтын ұстану қажет. “Қазақстан 2030” бағдарламасында салауатты өмір салтын қалыптастыру шаралары нақты атап көрсетілген. Елімізде 1997 жылы “Азаматтардың денсаулығын сақтау туралы” арнайы заң қабылданған.

1-тапсырма (3 минут). «Иә, жоқ сайысы» тапсырмасын орындайды.

1.Сыр,ет,сүт –бұл қоректік заттар-0

2.Коректік заттар энергетикалық және құрылыс материалы қызметін атқарады.-1

3.Жұтқыншақ ас қорыту жүйесінің бір мүшесі.-1

4.Тістің эмаль құрамына кальций тұзы кіреді.-1

5.Ауыз қуысында тамақ механикалық өңдеуден сілекеймен шыланып,залалсызданады-1

6.Қорек заттарының және судың қан мен лимфаға өтуі және сорылу қызметі асқорыту жүйесінің әрбір бөлігінің шырышты қабатымен орындалады.-1

7.Қарынның шырышты бөлігінде ішек сөлін шығаратын көптеген бездер орналасқан-0.

8.Аппендикс-тік ішектің құрт тәрізді өсіндісі,сол қабынған кезде аппендицит ауруын туғызады.-0

3-тапсырма (7 минут ) «Танымымызды танытайық!»

1-топ: «Мақал -мәтелдерді аяқта»

1.Жан ауырса, ...

2.Ауру батпандап кіріп, ...

3.Тәуіптің жақсысы - ...

4.Бас аманда мал тәтті, …

5.Ауруын жасырған өледі.

6.Сырқат тән жарасы, …

7.Денің сау болса, …

8.Тазалық - …

9.Ауырып ем іздегенше, …

10.Аурудың жақсысы жоқ, …

2- топ: Сауалнама толтыру.

Сауалнама :

Сенің бойың

Сенің салмағың

Күніне неше рет тамақтанасын?

Таңғы асыңды күн сайын ішесің бе?

а) ия

б) жоқ

Сорпаны күн сайын ішесің бе?

а) ия

б) жоқ

Көкініс пен жидектерді күн сайын пайдаланасын ба?

а) ия

б) жоқ

Сен бүгін мектепте тамақ іштің бе??

а) ия

б) жоқ

Ішсеңіз, тамақ қандай болды?

а) ыстық

б) салқын

в) жылы

Қандай ыдысты пайдаландыңыз?

а) пластикалық

б) шыны

Таңғы, түскі және кешкі астың арасында қандай тамақ, сусын түрімен тамақтанасын?

а) жеміс-жидек

б) тәтті тағамдар

в) шай, сүт, йогурт

г) тамақ ішпеймін

Кешкі асыңды қашан ішесің?

а) ұйықтардын алдында

б) 2 сағат бұрын

в) әртүрлі

3-топ: Пайдалы және зиянды тағамдарды табыңыз

Пайдалы тағамдарды «+» белгіле, ал зиянды тағамдарды «-» белгіле

Қарақұмық

(гречка) ботқасы

Газ сусыны

Балық

Алма

Бесбармақ

Сарымсақ

Жүгері ботқасы

Кока-кола

Кириешки

Чипсы

Сәбіз

Айран

Қияр

Доширак лапшасы

Балмұздақ

Нан

Пияз

Салат

Қызанақ

4-топ: Пайдалы тағамдарды анықтау/ тәжірибе жасау

Тәжірбие жасау

Ас қорытуға ішімдіктің әсері қандай?

1-пробирка-қант+су-?

қант +арақ-?

2-пробирка-нан+су-?,

нан+арақ-көлемі азайып, ?

3-пробирка-жұмыртқа сарысы+су-?,

жұмыртқа сарысы+арақ-денатурация-?

4 тапсырма( 4 минут). « Ойлан, тап».

1-топ: Ағзаға күш беретін, ойлау қабілетін арттыратын тағамдар:

2-топ: Ағзаның дамуына көмектесетін тағамдар

3-топ: Дұрыс тамақтану ережесін құру

1.Майлы тағамдарды көп пайдаланбаңыз!

2.Тым ащы және тұзды тағамдардан сақтаныңыз!

3.Тәттілер көп, ал денсаулық біреу-ақ.

4.Жеміс – жидектер - пайдалы тағам.

5.Күніне 3 рет, бір уақытта тамақтану қажет.

6.Тамақты дұрыстап шайнап жұту керек.

7.Тым ыстық не суық тамақтан тіс эмалі бұзылады.

8.Түрлі дәмдеуіштер қосылған тағамдар ағзаға өте зиян.

4-топ: Тамақтану гигиенасының ережесін таныстыру

Тамақтану режимін сақта!

Тамақ құрамы туралы ойланыңдар!

Тамақты дұрыс шайна!

Тамақты артық жеме!

Тамақ уақытында асықпа!

5-тапсырма. (6 минут )«Тест».

1.Ересек адам тәуілігіне неше рет

тамақтанады?

а) 1 ә) 3 б) 4

2.Тамақты дұрыс пайдалану ғылымы

а) биология ә)минология б)диетология

3.Ең үлкен асқорыту безі

а) сілекей ә)бауыр б)ұйқы безі

4.Бауырдың берішенуі қалай аталады

а)цирроз ә)туберкулез б)тұмау

5.Ішекқұрт ауруын тарататын жәндік

а) маса ә) шыбын б)көбелек

6.Балалардың тоқ ішегінде болатын құрт

а)сүлік ә)ақсұлама б)үшкірқұрт

7.Бір тәулікте қанша нәруыз керек?

а)150г ә)100г б)200г

8.Кешкі ас неше пайыз

а) 25 ә)20 б)40

9.Бір тәуліктегі көмірсу мөлшері

а)200-300г ә)400-500г б)100-200г

10.Ерін,тіл,өңеш рагына жол ашатын

а) сүт, айран ә)арақ, темекі б)май, қант

6-тапсырма. Үй тапсырмасы:

1-2 топ: Менің сүйікті тағамым ............ жалғастырып әңгіме құрау.

3-4 топ: Қазақ халқының ұлттық тағамдарының сапалық құрамын анықтау. Қосымша мәлімет.

Бағалау ( 3-минут). Оқушылар өздерінің сабаққа қатысуы туралы бағалау критерийлерін құрастырып, сол бойынша өздерін өзі бағалайды.

Салауатты өмір салтын сақтау қағидалары (оқушылармен бірге анықтау).

➲ Дұрыс тамақтану;

➲ Уақытымен ұйықтау;

➲ Белсенді жұмыс пен демалыс;

➲ Зиянды қылықтардан аулақ болу;

Адамға организм бір рет қана беріледі. Адам денесін еш нәрсемен алмастыруға болмайды. Көптеген аурулар – дұрыс емес тамақтанудың нәтижесі.

Дұрыс тамақтану - денсаулық кепілі.

Дұрыс тамақтанатын адамдар көп ауырмайды, психологиялық жағдайы жақсарады, көңіл-күйі көтеріңкі болады, ең бастысы жұмысқа қабілеттілігі,оқуға деген қызығушылығы артады .

Сонымен, дұрыс тамақтана білу де денсаулықтың басты шарты. Адам дұрыс тамақтанған кезде ғана ағзасына қажетті тағамдық заттарды толық пайдаланады. Диетология дегеніміз не?

ДИЕТОЛОГИЯ – тамақты дұрыс пайдалану туралы ғылым.

Оқушы:

Адамның тамақтану мөлшері:

— Қәзіргі таңда адам бір тәулікте шамамен 800 грамм қорек және 1,5-2 литр су пайдаланады. Пайдаланатын жалпы тағамдар құрамында 15% нәруыздар, 30% майлар, 55% көмірсулар болғаны тиімді.

— Жер шарының халқының тәуліктік рационы (6 млрд адамнан астам) 5 миллион

тонна қорек құрайды.

Адам 70 жыл өмірінде 70 тонна су ішеді, 17 тонна көмірсулар, 3 тонна нәруыздар, 2 тонна майлар, 2-3 центнер тұздар, 38 килограмм фосфор, 8 килограмм магнийді пайдаланады.

FASTFOOD дегеніміз не?

Артық салмақ дегеніміз не? Қандай себептерін білесіндер?

Себептер:

* салауатты өмір салтын сақтамау;

* дұрыс тамақтанбау;

* қимылдау белсенділігі төмен.

1-топ: Жүргізуші (мұғалім):

- Құрметті көрермендер, бүгінгі бағдарламамызда «Тамақтану гигиенасына» байланысты хабарымызды бастаймыз. Сұрақтарыңыз болса алдын – ала Қорғалжын мектеп-гимназиясы почтасына хабарласып, хат жазуларыңызға болады.

Бүгінгі қонақтарымыз:

Мұратбаева Ақерке, Ерманова Айдана, Бекболатова Айша .

- Қош, келдіңіздер! Бүгінгі тақырыбымыз «Тамақтану гигиенасына» байланысты сіздерге бірер сауалдар қойсақ. Адамның денсаулығы көбінесе оның немен қалай тамақтану арқылы адам өз организміне қажетті заттарды алып отырады. Осыған орай тамақтану мерзімі жөнінде не айтар едіңіз?

Мұратбаева Ақерке:

- Ас қорыту жүйесінің жақсы жұмыс істеуі үшін, бір мезгілде тамақтану қажет. Үнемі бір мезгілде тамақтанған адамның ас қорыту мүшелерінің бездеріне темеқ алдында сөл бөліне бастайды. Сондықтан ас қарынға және ішекке түсісімен ыдырап, қорытыла береді. Мезгілімен тамақтану – оның жылдам қорытылуына және жақсы сіңіуіне аса қажетті жағдай.

Күніне төрт мезгіл тамақтанған жөн. Күніне төрт рет тамақтанатын асты былай мөлшерлеген дұрыс:

Ертеңгі ас – 25%

Түскі ас – 40%

Сәскелік ас – 15%

Кешкі ас – 20%

Ас кенеулі және әртүрлі болуы тиіс. Тамақтану мерзімі ас қорыту мүшелерінің қалыпты жұмысын қамтамасыз етеді.

- Қазақта ауру астан деп жатады. Ішек – қарын ауруларының алдын алу туралы айтып өтсеңіз.

Ерманова Айдана:

- Ішек – қарын аурулары ауру қоздыратын микробтар арқылы пайда болады. Бұл микробтар қайнатылмаған су ішкенде, жуылып, тазартылмаған көкөніс пен жемістер жегенде, лас ыдыстар мен кір қолдан жұғады. Микробтар ішекте көбейіп, у бөледі, сөйтіп организмді уландырады. Әсіресе, қантышқақ, ішсүзегі, тырысқақ өте қауіпті ішек – қарын аурулары болып табылады. Бұл аурулармен ауырғанда – ішектің жұмысы бұзылып, дененің қызуы көтеріледі. Мұндайда дереу дәрігерге қаралу қажет. Өз бетімен емделу адам өміріне қатер туғызады. Бұл қауіпті ауруларды шыбындар мен тараканджар таратады. Тамақтанған соң тамақтың қалдықтарын үстел үстінен жинап, ыдыс аяқты тазалап жуып, шкафта сақтайды. Ас қалдығын сақтайтын шелектің бетін жақсылап жауып, күнделікті тазартып, жуып отыруды ұмытпау керек.

Жүргізуші:

- Сөздеріңізді бөлуге тура келеді, бізге көрермендеріміз хабарласып жатыр екен.

- Алло, тыңдап тұрмыз!

- Менің сұрағым дәрігер Ақерке ханымға арналады.