Тіршілік үшін күрес және табиғи сұрыпталу, 11 сынып

Сабақтың тақырыбы:Тіршілік үшін күрес және табиғи сұрыпталу.

Сабақтың мақсаты:

білімділік: Тіршілік үшін күрес және олардың формалары жайлы табиғи сұрыпталу туралы мағлұмат беру.

дамытушылық: Сұрыптау түрлерін және тіршілік үшін күрес туралы білімдерін жетілдіру және ой – өрісін дамыту.

тәрбиелік: түсініктер бойынша жергілікті жануарларды мысалға ала отырып, қазақ халқының салт-дәстүрін,ұлттық өнерін насихаттау,Отанын сүюге,табиғатты қорғауға тәрбиелеу;

Көрнекілігі: сызба-кестелер,суреттер ,сұрақтар жазылған парақтар, бейнефильм «Тіршілік үшін күрес»

Түрі: аралас сабақ

Әдіс-тәсілі: топтық жұмыс

Пәнаралық байланыс: әдебиет

Барысы :

Ұйымдастыру кезеңі.

Қызығушылығың ояту

“Алтын ереже”

ІІ.Үй тапсырмасын тексеру

Шығармашылық тапсырмаОқушылар өз топтарының атын қорғап, сызбалар немесе сурет арқылы түсіндіреді.

1. Топтық жұмыс

Оқушылар өздеріне берілген тақырыптар бойынша дайындап келген суретті сызбаларын түсіндіреді.

I топ – Өзгергіштік түрлері

II топ – “Қолдан сұрыптау”

III топ – Табиғи сұрыпталу

“Бейнебаян”

2.Ізденген жетер мұратқа. Топ мүшелеріне сызба – кестелер таратылады.Онда тақырыпқа сәйкес суреттер мен сөздер берілген.Топпен ойлана отырып, белгілі бір қорытындыға келіп мәтін құрастырып баяндайды.Ұнаған топтың жауаптарын өзара бағалайды.

1-топ-«Өзгергіштік түрлері» 3 топ- «Табиғи сұрыпталу

2-топ- «Қолдан сұрыптау»

Балалар айтып болған соң мұғалім өзі қорытындылайды.

1- кестеге қарасақ шегіртке саны артса ел экономикасының проблемасы болады.Күрт артуы қолайлы жағдайлардың туындауы:қоректің молдығы және жауынның аздығы.Шегірткені құрту үшін көптеген шаралар жүргізіледі.Көктем айларында қоймақалтаны бұзу,күзде жер аудару сөйтіп шегірткенінің санын азайту.

2- Ақбөкен жүйріктігінің арқасында жауынан қашып құтылады,алыс суатқа да әлділер жетеді,әлсіздері жыртқыштарға жем болады.Сөйтіп табиғаттың өзі сұрыптау жүргізеді. Бұл жерде сұрыптаушылар –жыртқыштар.Бұл қолайсыз табиғат жағдайлары болып табылса,ал сұлулық жыршысы Сәкен Сейфулиннің «Ақсақ киік» өлеңін байқап отырсақ тіршілік иелеріне деген аяушылықтың белгісі,яғни адамның табиғаттың сұлу еркесіне жасаған жауыздығы бейнеленген.

3- Қазақтың құмай тазысы адамның мыңдаған жылдарға созылған сұрыптау нәтижесі. Қазақ халқының саятшылық өнерін насихаттай отырып,көшпелі өмір салтын басынан кешкен халқымыз табиғатпен мейілінше жақын болған.Табиғатты өз өмірінің бөлінбес сыңырына балап,табиғат тылысымын тереңірек таныса,өмірдің соғұрлым мәнді де, қызықты болатынын түсінген.Қолтұқымдарды алуға тазы итті,иттің басқа қолтұқым дарымен будандастырмаған.Тек таза тазы ит шығарып отырған.Бұл адамның жүргізген қолдан сұрыптауына байланысты.

Мағынаны таныту

ІІІ.Жаңа сабақ

1. -«Тіршілік үшін күрес» - тірек сызбасымен жұмыс

Тіршілік үшін күрес

Түраралық Түрішілік Сыртқы ортамен

(Мысалдар келтіру)

Сергіту сәті

2. 1Жабайы табиғат» Суреттермен жұмыс.Күрес түрлері бойынша анықтау,түсіндіру.

Ой толғаныс

ІV. Сабақты пысықтау.

А) Блиц турнир

Сұрақтарға тез жауап алу.Жасырылған сұрақтарды әр топ түстер бойынша таңдайды.

Қызыл түс:

1.Топтағы біріншілікке жататын тіршілік үшін күрес.

2.Алғашқы эволюциялық теорияның авторы

3.Жыртқыш пен құрбандық арасындағы күрес түрі.

4. Бір түр дарақтарын алуан түрлі етіп өзгертуі.

Көк түс

1.Тірі ағзалардың өлі табиғатпен күрес түрі.

2.Эволюция себептерін дұрыс көрсеткен ғалым.

3.Ұзақ уақыт бойы тірі ағзалардың біртіндеп жетілу үдерісі.

4.Дарақтар,түрлер санының кемуі,таралу аймағының тарылуы.

Жасыл түс

1. Шөлді жердегі өсімдіктер сыртқы ортаның қолайсыз жағдайынан қалай қоғанады? 2. Тіршілік үшін күрестің үш түрін кім анықтады?3. Ірі қараның тегі не деп аталады?4. Мутация қандай өзгергішке жатады?

1-топ 1-Түрішілік 2-Ламарк 3-Түраралық 4-Өзгергіштік

2-топ 1-Линней 2-Сұрыптау 3-Түрішілік 4-Биологиялық өркендеу

3-топ 1 – су қорын жинайды 2- Ч.Дарвин 3- Европалық тур

4- тұқым қуалайтын