Тұрлаулы мүшелер және бастауыш бойынша сабақ жоспары

Сабақтың тақырыбы: Тұрлаулы мүшелер. Бастауыш

Сабақтың мақсаты:1.Білімділік: оқушылардың тұрлаулы мүшелер және бастауыш туралы жаңа білім бере отырып, бастауыштың жасалу жолдарымен таныстыру, бастауышты сөйлем ішінен таба білуге үйрету;

2.Дамытушылық: жаттығуларды, тапсырмаларды орындата отырып, танымдық ізденушілік, есте сақтау, ойлау, шығармашылық қабілеттерін дамыту;3.Тәрбиелік: қазақ тілін құрметтеуге, өз тілін терең түсініп, жүйелі түрде сөйлей білуге баулу;Сабақтың түрі: Жаңа сабақты меңгерту.Сабақтың көрнекілігі: слайд, кеспе қағаздар, оқулық, интерактивті тақта, плакаттар, маркерлер, сызбалар, т.б.Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, түсіндіру, дәптермен жұмыс, жаттығу орындау, талдау, тест.Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру (2мин.)

Күз айларына байланысты топқа бөлінеміз.

- Қазір күздің соңғы айы. Осы күзде қандай айлар бар және ол айлардың өзіндік қандай ерекшелігі бар?

(қыркүйек-мектепке келеміз, ағаш жапырақтары сарғаяды)

(қазан-жеміс-жидектер толық піседі, олар қамбаға құйылады, ұстаздар мерекесі тойланады)

(қараша-құстар жылы жаққа кетеді, адамдар жылы киінеді, күн суытып, жаңбыр жиі жауады)

ІІ. Үй тапсырмасына шолу: («Ортадағы қаламсап» әдісі арқылы) (5мин.)1. Сөйлем мүшелері дегеніміз не?2. Сөйлем мүшесінің белгілері қандай?3. Сөйлем мүшелері нешеге бөлінеді?

ІІІ. Жаңа сабақ: (10мин.)

Сөйлем мүшелері атқаратын қызметіне қарай тұрлаулы және тұрлаусыз мүшелер болып екіге бөлінеді. Тұрлаулы мүше – сөйлем құрауға негіз болатын бастауыш пен баяндауыш. Бастауыш – сөйлемде айтылған ойдың иесі, сөйлемнің негізі, басты өзекті мүшесі.

Бастауыштар құрылысына қарай мынадай болып болып бөлінеді?

Құрылысына қарай

Сұрақтары: Кім? Не? Кімдер? Нелер? Кімім? Нем? Кімің? Нең?

Дара

Омар қырман басында жүр.

Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін...

Күрделі

Туған жерім – әйгілі Шалқар өңірі.

Күле беру ыңғайсыз.

Үйірлі

Жұмысы жоқтық аздырар адам баласын.

Билеті барлар орындарына жайғасты.

Бастауыш қай сөз таптарынан жасалады?

Бастауыш болатын

сөз таптары

Сөйлемдер

Зат есім

Абайлар Қарашоқыға түс ауа жетті.

Есімдік

Өзіміз де жүргелі отырмыз.

Сын есім

Көп қорқытады, терең батырады.

Сан есім

Берерменге бесеу көп.

Есімше

Әке көрген-оқ жонар, Ана көрген-тон пішер.

Тұйық етістік

Тыңдау – мәдениеттіліктің белгісі.

Одағай

«Ә, құдай!» – күйзелгеннің белгісі.

Үстеу

Шапшаң асықтырады, соңыра кешіктіреді.

Тағы мына мысал сөйлемнен тұрлаулы мүшені тауып көрейік:

Шығысқа қарай беттеген үлкен кеме теңізді тіліп келеді.

Ал, енді сол тұрлаулы мүшелерді алып тастап оқып қарайық. Нені байқадық? Айтатын ой аяқталды ма? Жоқ. Яғни, бұдан біз нені аңғардық? Бүгінгі тұрлаулы мүшелер сөйлем құрауға негіз болады екен. Бұл тұрлаулы мүшелердің басты ерекшелігі.

ІV. Дәптермен жұмыс (13мин.)

36 – жаттығу

Ауылдың маңы (не?) – терең сай. (күрделі)Балалар шуы (не?) – ең тәтті шу. (күрделі)Асық ойнаған (кім?) – азар. (үйірлі)Жығылған (кім?) күреске тоймайды. (дара)Алтау (кім?) ала болса – ауыздағы кетеді, Төртеу (кім?) түгел болса – төбедегі келеді. (дара)Оның айтып отырғаны (не?) – рас. (күрделі)Ол өзі (кім?)…