Түзетім сабақтарында денсаулық сақтау технологиясы

Түзетім жеке сабақтарында денсаулық сақтау технологиясын

қолдану-педагог қызметінің негізі

Шакенова Гулсим Куанышевна- №33қазақ жалпы

орта білім берумектебі, мұғалім- логопеді

Адамзат денсаулығын сақтау және жақсарту мәселелерін жақсы түсіну және оны шешу жолдарын қарастыру ХХІ ғасырда да өзектілігін жоймай келеді. Денсаулық балалық шақтан бастап қалыптасатыны етенеден белгілі. Денсаулық сақтау қызметкерлері бала бітімінің бұзылуы, көзінің көру қабілетінің нашарлауы жасарып келетінін айтып дабыл қағуда. Әрине бұның бәрі жаңа өсіп, дамып келе жатқан ағзаның дұрыс қалыптаспауына және тез шаршауына соқтырып, көптеген аурулардың себепшісі.

Көптеген зерттеуші ғалымдар (К.С. Лебединская, В.В. Лебединский, И.Ф. Марковская, А.В.Семенович) бала дамуындағы психикалық және қимылының дамуының арасында үлкен байланыс барын атап көрсетеді. Зерттеулер көрсеткендей онтогенездің жалпы заңдылықтарын ескере отырып сенсомоторлы деңгейіне әсер ету барлық жоғарғы психикалық процестің (ЖПП) дамуын арттырады. Өйткені сенсомоторлы деңгей ЖПП дамуының алғы шарты болып табылады, сондықтан түзетім жұмыстарының алғашқысында қимыл-қозғалыс әдістемесіне баса назар аудару керек. Ол психикалық әрекеттің түрлі деңгейін белсендендіреді, қалыпқа келтіреді. Кез-келген дене қозғалысын, дағдыларын бекіту эмоция, қабылдау, ес, өзін-өзі басқару сияқты психикалық функцияларын қажет етеді. Сондықтанда осы процестердің оқу, жазу, математикалық білімді игерулеріне толық қатынасуы үшін базалық іргетасын құрайды.

Ерекше білім берілуіне қажеттілігі бар балалармен оқу және тәрбие үрдісіндегі бала денсаулығын сақтау-түзетім педагогиканың баста мақсаттарының бірі. Қай заманда да денсаулық басты құндылық болып, белсенді, бақытты өмірінің негізі болып саналады. Оның үшінде «ерекше» балалардың сабақ барысында және сабақтан тыс уақыттарда денсаулықтарын сақтау және жақсарту маңызды. Өйткені мүмкіндіктері шектелген балалар соматикалық әлсіз, ал көбісінің қосымша созылмалы аурулары бар. Мұндай балалардың сөйлеу, қабылдау, есту, көру, жүру әрекеттерінің бұзылуы балалардың жалпы дамуларына әсерін тигізеді. Психикалық функцияларының кешеуілдеуіне, танымдық мүмкіндіктерінің шектелуіне, әлеуметтік ортадағы бейімделулерін бұзады. Осындай ауытқушылықтарға кешенді әсер ету ғана бала дамуына оң әсерін бере алады. Сондықтан педагогтар барлық оқу жылы бойындағы жұмыстарына денсаулық сақтау технологияларын енгізулері қажет. Бала дамуындағы ауытқушылықтардың алдын алу бағытындағы әдіс-тәсілдердің бірлескен түрі дыбыстаулары мен сөйлеу тіліндегі кемшіліктерді түзеуге септіктерін тигізіп қана қоймай, психикалық процестерінің қалыптасуына, қоршаған орта туралы түсініктерінің, тәртіп ережелері мен жеке тұлғалық мәден

Әрине, балалардың денсаулықтары мектепке келгенге дейінгі денсаулық жағдайларымен анықталады. Дегенмен оқу әрекетін дұрыс ұйымдастыру да өте маңызды. Атап айтсақ:

берілетін оқу жүктемесінің қатаң сақталуы;

сабақты оқушылардың жұмыс істеу қабілеттерін ескере отырып құру;

гигиеналық талаптарды (таза ауда демалу, тазалық сақтау, жақсы, әрі дұрыс жарықтандыру) сақтау;

жағымды көңіл күй жағдайларын туғызу;

сабақтағы сергіту сәттері мен динамикалық үзілістерді үнемі жүргізу.

Денсаулық сақтау технологиясының түрлі элементтерін іріктеу баланың жас ерекшелігі мен психофизикалық ерекшеліктеріне байланысты. Түзетім жұмыстарына мұндай технологияларды кіріктіру жүйелігі оқыту кезеңдері мен сабақ тақырыбына байланысты өзгеріп отырады. Кейбір денсаулық сақтау технологиялары дыбыстауларын түзету жұмыстары үшін маңызды тыныс алуларына бағытталса, ал саусақ жаттығулары ұсақ қимылдарын дамытып қана қоймай, баланың жалпы интеллектсін дамытуға ықпалы зор.

Мүмкіндіктері шектелген балалармен оқу және тәрбие үрдісіндегі бала денсаулығын сақтау-түзетім педагогиканың баста мақсаттарының бірі. Қай заманда да денсаулық басты құндылық болып, белсенді, бақытты өмірінің негізі болып саналады. Оның үшінде «ерекше» балалардың сабақ барысында және сабақтан тыс уақыттарда денсаулықтарын сақтау және жақсарту маңызды. Өйткені мүмкіндіктері шектелген балалар соматикалық әлсіз, ал көбісінің қосымша созылмалы аурулары бар. Мұндай балалардың сөйлеу, қабылдау, есту, көру, жүру әрекеттерінің бұзылуы балалардың жалпы дамуларына әсерін тигізеді. Психикалық функцияларының кешеуілдеуіне, танымдық мүмкіндіктерінің шектелуіне, әлеуметтік ортадағы бейімделулерін бұзады. Осындай ауытқушылықтарға кешенді әсер ету ғана бала дамуына оң әсерін бере алады. Сондықтан педагогтар барлық оқу жылы бойындағы жұмыстарына денсаулық сақтау технологияларын енгізулері қажет. Бала дамуындағы ауытқушылықтардың алдын алу бағытындағы әдіс-тәсілдердің бірлескен түрі дыбыстаулары мен сөйлеу тіліндегі кемшіліктерді түзеуге септіктерін тигізіп қана қоймай, психикалық процестерінің қалыптасуына, қоршаған орта туралы түсініктерінің, тәртіп ережелері мен жеке тұлғалық мәдениеттерінің негі

Сондықтан осы категориядағы балалармен кешенді-сауықтыру-түзетім жұмыстарын дәстүрлі әдістерді жетілдіре және оқыту әдістері мен формаларын тиімді қолдана отырып жүргізудің қажеттігі туындады. Соған сай жеке сабақтарында практикаға денсаулық сақтау технологияларын енгізудің маңыздылығы артты. «Денсаулық сақтау технологиясы» ұғымын кез–келген педагогикалық технологиялар сипаттамасы және дәстүрлі оқыту технологияларын толықтыратын оқыту мен тәрбиелеу педагогикалық әдістер мен тәсілдердің жиынтығы ретінде қарастыруға болады.

Бұл әдіс арнаулы педагогикада тек тілдің дамуына тиімді әсер етіп, жақсы жетістіктерге жетуге көмектесетіндігімен ғана емес, жалпы бала дамуындағы біршама ауытқушылықтарды түзету барысынада тиімді әсерімен ерекшеленеді.