Ұлттық ою-өрнектер туралы мақала балабақшаға

ҰЛТТЫҚ ОЮ-ӨРНЕКТЕР – ҚАЗАҚ МӘДЕНИЕТІНІҢ БАЙ МҰРАСЫ

Ою-өрнек – қазақ халқының ұлттық болмысын, дүниетанымын, эстетикалық талғамын бейнелейтін көркемдік өнердің бір түрі. Ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан бұл өнер халықтың тұрмысында, киім-кешегінде, зергерлік бұйымдарында, сәулет өнерінде кеңінен қолданылады.

ОЮ-ӨРНЕКТЕРДІҢ ТАРИХЫ МЕН ДАМУЫ

Қазақ ою-өрнектерінің тарихы тереңде жатыр. Ол ежелгі сақ, ғұн, түркі дәуірлерінен бастау алып, қазіргі күнге дейін дамып келеді. Археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған ежелгі заттарда да қазақ ою-өрнектерінің элементтерін байқауға болады.

Ою-өрнектер алғашында көшпелі халықтың күнделікті өмірімен тығыз байланысты болды. Киіз үйдің жабдықтарында, тұрмыстық заттарда, ат әбзелдерінде, қару-жарақтарда, киім-кешектерде кеңінен қолданылған. Әр өрнектің өзіндік мағынасы болып, ол белгілі бір наным-сенімдермен, салт-дәстүрлермен үйлескен.

ОЮ-ӨРНЕКТЕРДІҢ ТҮРЛЕРІ МЕН МАҒЫНАСЫ

Қазақ халқының ою-өрнектері бірнеше негізгі топқа бөлінеді:

1. Геометриялық өрнектер – үшбұрыш, төртбұрыш, ромб, шеңбер, сызықтардан тұратын оюлар. Бұл өрнектер үйлесімділік пен тұрақтылықты білдіреді.

2. Өсімдік өрнектері – жапырақ, гүл, ағаш, бұтақ тәрізді өрнектер. Бұл өрнектер табиғаттың сұлулығын, мәңгілікті, өсіп-өнуді бейнелейді.

3. Жануарлар бейнесіндегі өрнектер – қошқар мүйіз, бұғы мүйіз, сыңар мүйіз, құс қанаты, балық қабыршағы сияқты элементтерден тұрады. Мал шаруашылығымен айналысқан халық үшін бұл өрнектер маңызды символдар болған.

4. Космогониялық өрнектер – күн, ай, жұлдыз, бұлт, толқын сияқты элементтерден құралған. Бұлар аспан әлемімен, табиғат құбылыстарымен байланысты.

ОЮ-ӨРНЕКТЕРДІҢ ҚОЛДАНЫС АЯСЫ

Қазақ ою-өрнектері тек киім-кешек пен тұрмыстық бұйымдарды әшекейлеуде ғана емес, сонымен қатар сәулет өнерінде, зергерлік бұйымдарда, кілем тоқуда, ағаш және сүйек өңдеуде кеңінен пайдаланылады.

Қазіргі таңда ұлттық ою-өрнектер сән индустриясында, интерьер дизайнында, заманауи технологиялармен бірігіп жаңа үлгілерде қолданыс тауып келеді. Қазақстандық дизайнерлер ұлттық нақыштағы киімдер мен аксессуарларды жасап, оны әлемдік аренаға шығаруда.

ҚОРЫТЫНДЫ

Қазақтың ұлттық ою-өрнектері – халықтың бай мәдени мұрасы, рухани қазынасы. Ол тек әсемдік үшін ғана емес, терең мағынасы бар символдық өнер туындысы болып табылады. Ою-өрнектерді зерттеу, дамыту және оны заманауи өмірге енгізу – ұлттық мәдениетті сақтаудың бір жолы. Сондықтан да қазақ халқының ою-өрнектерін насихаттау және ұрпақтан-ұрпаққа жеткізу – біздің ортақ міндетіміз.