Ұлы географиялық ашылулар, 7 сынып сабақ жоспары

Бөлім: 1.Географиялық зерттеулер әдістері

Тақырып: 1.1.Ұлы географиялық ашылулар

Оқу мақсаты

7.1.1.2 Саяхатшылар мен зерттеушілердің география ғылымының дамуына қосқан үлесіне баға беру.

Ойлау дағдылары деңгейі

Білу және қолдану

Жоғары деңгей дағдылары

Бағалау критерийлері

Оқушы

Саяхатшылар, зерттеушілердің жүру маршруттарын карта арқылы анықтайды;

Географияның дамуына ортағасырлық саяхатшылар мен зерттеушілердің қосқан үлестерін талдайды;

Географиялық ғылымның даму бағасын негіздейді.

№1-тапсырма.

1-топ ФернанМагелланныңсаяхаты

Ұсынылған карта бойынша Фернан Магелланның жүру маршрутын зерттеңіз. Саяхат маршрутының ірі географиялық объектілерін анықтаңыз.

Мәтіннің ұсынылған үзінділеріндұрыс ретпен орналастырыңыз. Мәтін бөліктерінің реттілігі дәлелдемелерін ұсыныңыз.

Оңтүстікке қарай жүзе отырып, Ф. Магеллан Оңтүстік Американың бүкіл атлантикалық жағалауын ашты. Атлантиканы кесіп өткен кезде теңізжүзуші алғашқы рет өзінің дабыл жүйесін қолданды, сондықтан оның флотилиясы құрамындағы кемелер бір-бірін көз алдынан жоғалтпады. Сол уақытта экспедицияның 3 кемесі ғана қалды, Магеллан олармен Американы оңтүстіктен өзі ашқан бұғазы арқылы айналып өтіп, мұхитқа шықты, ол мұхитты кейін Тынық деп атап кетті, себебі мұхит суы бойынша жүзудің 4 айы бойы бірде-бір дауыл болған жоқ.

Испанияға екі кеме ғана оралды. 1522 жылдың қыркүйегінде «Виктория» Жер шарын айналу саяхатын аяқтады, біраздан кейін «Тринидад» қайтып оралды. «Тринидад»-пен бірге қалған кемелердің жоғалтуынан кеткен шығындарынан асып түсетін дәмдеуіштердің үлкен мөлшерін әкелді.

Саяхат уақыт өте келе ауырлай берді, кемелерде аштық пен діңгене (цинга) басталды, көптеген адамдар қайтыс болды. Мұхитты кесіп өтіп, олар 17 000 км-ден артық қашықтықтан өтті. Ф. Магеллан күн сайын бақылаулар жасап, карта құрастырды. Тез арада Магеллан одан бұрын белгісіз болған Филиппин аралдарына жетіп (1521), жергілікті тайпалар арасында болған қақтығысқа араласып, қайтыс болды. Аман қалған экипаж мүшелері өз кемелеріне жүгіріп, батысқа қарай қозғалыстарын жалғастырды.

1519 жылдың 20-қыркүйегінде теңізжүзуші Ф. Магеллан Санлукар портынан бес кемеден («Тринидад», «Сан-Антонио», «Сантьяго», «Консепсион» и «Виктория») тұратын флотилияның басқаруында Рио-де-Жанейро бағытында шықты. Ол да, Колумб тәрізді, Жердің шар тәріздес екендігіне сенді, сондықтан батысқа бағытталған саяхат шығысқа әкелетіндігіне сенді.

Ф. Магелланның саяхаты 16 ғасырдың ең маңызды оқиғалардың бірі болып табылады: батысқа қарай бағытталған экспедиция шығыстан қайтып оралып, Жердің шар тәрісдес екендігін дәлелдеді; тұңғыш рет еуропалықтар мұхиттардың ең ірісі – Тынық мұхитын бұғазды аша отырып, кесіп өтті. Сонымен бірге, экспедиция Жердің көпшілігін Колумб пен оның замандастарының пайымдаулары бойынша құрлық емес, мұхиттардың алып жататындығын анықтады. Магелланның есімімен бұғаз аталды.

Ф. Магелланның Жер шарын айналып шығу саяхатына өз бағаңызды беріңіз.

2-топ Австралияныңашылуы

Ұсынылған карта бойынша Абель Тасман мен Джеймс Кук саяхаттарының маршруттарын зерттеңіз. Саяхат маршрутының ірі географиялық объектілерін анықтаңыз.

Мәтіннің ұсынылған үзінділеріндұрыс ретпен орналастырыңыз. Мәтін бөліктерінің реттілігі дәлелдемелерін ұсыныңыз.

Осылайша, өтелген борыш сезімімен Джеймс Кук өз кемесін Батавияға, кейін Англияға бағыттады, ал 1771 жылдың 13-шілдесінде «Индевор» Плимутқа жетті.

1769 жылы лейтенант Джеймс Кук құрлықты іздеу барысында өзінің «Индевор» кемесін Жаңа Зеландия жағалауына әкелді. Д. Кук Жаңа Зеландияның жағалаулық сызығын егжей-тегжейлі зерттеп, бұл жердің нақты картасы пайда болды.

Келесі 4 ай бойы Д.Кук Карпентария шығанағына жоғарыға қарай көтерілу үшін кетті. Теңізжүзуші болашақ Аустралияның дәл жағалау сызығы картасын құрды. Картада ондаған жаңа атаулар – айлақтар, шығанақтар, мүйістер пайда болады.

1642 жылы голландтық теңізжүзуші Абель Тасман еуропалық зерттеушілердің ішінен тұңғыш болып Жаңа Зеландия, Тонго мен Фиджи жағалауларына жетті. Ол Ван-Дименді ашты (кейінірек бұл жер Тасмания деп аталып кетті, сонымен қатар тасман теңізі теңізжүзуші есіміне ие). Оның экспедициялары кезінде жинастырылған мәліметтер Аустралияның жеке материк екендігін дәлелдей алды және карталарда Аустралияның батыс жағалауы көрсетілді. Құрлықтың шығыс жағалауы Джеймс Куктың бірінші жүзуіне дейін зерттелмеді.

1770 жылдың 1-сәуірінде Жаңа Зеландия жағалауынан Жаңа Голландияға қарай жүзді. Бір айдан кейін кеме айлаққа жетті, ол кейін Ботани-бей деп аталды. Кеме бұл айлақта 8 күн бойы тұрды. Бұл уақыт бойы көптеген жаңа өсімдіктердің, жергілікті халықтың мінездерінің сипаттамасы жасалды. Д. Кук жергілікті халықты полинезиялықтарға да, негрлерге де жатқыза алмады.

Ботани-бейден солтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде Джеймс Кук үлкен табиғи айлаққа – Джексон портына жол ашатын кең табиғи өткелді ашты, бұл жерде кейін алғашқы аустралиялық қала – Сидней құрылды.

Австралияның ашылуына өз бағаңызды беріңіз.

3 топ Антрактиданыңашылуы

Ұсынылған карта бойынша Ф.Ф. Беллинсгаузен мен М.П. Лазаревтың саяхаттарының маршруттарын зерттеңіз. Саяхат маршрутының ірі географиялық объектілерін анықтаңыз.

№1-сур. Ф.Ф. Беллинсгаузен мен М. П. Лазаревтыңэкспедициясы маршруты картасы.

Мәтіннің ұсынылған үзінділеріндұрыс ретпен орналастырыңыз. Мәтін бөліктерінің реттілігі дәлелдемелерін ұсыныңыз.

Олар жүзуде 751 күн болып, 92 мың км-ден астам қашықтықтан өтті. Бұл қашықтық экватордың ұзындығынан 2,5 есе көп. Антарктидадан басқа, экспедиция 29 арал, 1 маржан рифін ашты. Олардың жинастырған ғылыми мәліметтер Антарктида туралы алғашқы пайымды құруға мүмкіндік берді.

Орыс теңізшілері океанография облысы бойынша маңызды зерттеулер жүргізді. Ф.Ф. Беллинсгаузен алғаш рет теңіз ағыстарын тудыратын себептерді (мысалы, Канар ағысы), Саргасс теңізіндегі балдырлардың және тропикалық облыстардағы маржан аралдарының шығу тегін дұрыс түсіндірді. Экспедиция ашылулары сол кездегі орыс және дүниежүзілік географияның маңызды жетістіктері болды.

1819 жылы Кронштадтан алыс сапарға екі әскери шлюптар – Ф.Ф. Беллинсгаузен мен М. П. Лазаревтың басқаруында болған «Восток» пен «Мирный» құрамындағы оңтүстік поляр экспедициясы шықты.

Портсмут деп аталған ағылшын портында экспедиция азық-түлік қорын толықтырды, хронометраждар мен теңіз жүзуіне арналған құрал-саймандарды сатып алды. Күздің басында ілеспе жел жағдайында кемелер Атлант мұхиты арқылы…