Ядро және оның қосылыстары тақырыбындағы ашық сабақ, 10-сынып

Қарашоқат жалпы орта білім беретін мектебі

Ашық сабақ

Тақырыбы: «Ядро және оның құрылысы мен қызметі»

/10- сынып/

Муханова Гаухар Сабитовна

2018-2019 оқу жылы

14.11.2018ж

10- сынып биология

Сабақ тақырыбы:

Ядро, оның құрылысы және қызметі. Ядроның жетекші рөлі.Хромосомалардың химиялық құрамы және құрылысы, жасушадағы атқаратын қызметі.

Сабақ мақсаты:

Сыни тұрғысынан ойланатын тапсырмалар беру арқылы жаңа тақырыпты меңгерту.

Табыс критерийлері:

Сыни тұрғысынан ойлана алады.

Жаңа тақырыпты меңгереді.

Сабақ түрі:

Жаңа сабақ

Уақыт

Мұғалімнің

іс-әрекеті

Оқушының

іс-әрекеті

Керекті жабдықтар

Кіріспе

2 мин

5 мин

Сыныпта ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру.

Топқа бөлу

«Миға шабуыл» әдісі бойынша үй тапсырмасын бекіту.

1. Жасушалық құрылымдар неден тұрады?

2. Голджи жиынтығына нені жатқызамыз?

Шеңбер болып тұрып,бір-бірлеріне жылы лебіздер айту арқылы сыныпта ынтымақтастық атмосферасын қалыптастырады.

Ядро суреттері

Сұрақтарға жауап беру арқылы үй тапсырмасын бекітеді.

Ядро суреттері

Жаңа сабақ

10 мин

«Ассосиация» әдісі бойынша жаңа сабақтың мазмұнымен таныстыру.

Оқушыларды жаңа тақырыппен таныстырамын. Жаңа тақырыпқа сәйкес топтық жұмыс жасатамын.

Ядро және оның құрылысы, қызметі. Ядроның жетекші рөлі.

1831 ж. Ағылшын ботанигі Роберт Броун микроскоппен жапырақтың құрылысын қарап , жасуша ішіндегі тығыз түзілісті көріп, оны "nuclei" — ядро деп атаған.

ЯДРО - өсімдіктер мен жануарлар жасушаларының маңызды құрам бөлігі.

Ядро шар тәрізді, сопақшалау, кейде дұрыс пішіні болмайды. Диаметрі бірнеше мкм- ден (метрдің млн- нан)бір бөлігі) бір жарым мм-ге жетеді.

ЯДРО

Ядрошық (тығыз денешік)

Ядро қабықшасы

Ядро шырыны хроматин(хромосома)

сыртқы ішкі (гель тәр.сұйықтық) (хром.тарқатылған жіңішке

мембрана жіп тәр. күйі)

Берілген тақырыпты дәптерлеріне жазып алып, плакатқа топтастырады. Өз пікірлерін дәлелдейді.

Ядроның құрылысы

Атауы

Жалпы сипаттамасы

Құрылысы

Қызметі

Ядро мембранасы

Ядроның сыртын әрқайсысы үш қабаттан тұратын екі мембрана қоршайды

-Сыртқы мембрана

-Ішкі мембрана

-ядроны цитоплазмадан бөліп тұрады

-саңылаулар арқылы ядро мен цитоплазма арасында заттар белсенді тасымалданады

Ядро шырыны

ядро қабықшасының ішіндегі қуыстарды толтырып тұратын қоймалжың зат

Құрамында нәруыздар, нуклеин қышқылдары мен көмірсулар болады

-ядроның құрылым аралық кеңістігін толтырады

-тасымалдауға қатысады

-ядро мен хромосомалар тіршілік ететін орта

Ядрошық

Шар тәрізді тығыз денешік, мөлшері 1-2 мкм-ден 10 мкм-ге дейін өзгеріп отырады

Құрамында 1,5% ДНҚ және 8,0% нәруыз болады

Онда 70% цитоплазмалық РНҚ және 30% ядролық РНҚ синтезделеді. Жасуша бөлінгенде ядрошық жойылып кетеді

Хромосомалар

ДНҚ-ның жіпшелерінен тұратын созылыңқы тығыз денешік. Гистон дегеніміз-хромосомадағы құрылыс қызметін атқаратын нәруыз.

ДНҚ-ның жіпшелерінен және нәруыздан тұрады. Құрамында 40% -ДНҚ, 40%-гистон, 20%-қышқыл нәруыз және өте аз РНҚ болады.

Тұқым қуалау қасиетін сақтайды, ұрпақтан-ұрпаққа береді

Жануарлар мен өсімдіктер хромосомаларының саны

Организмдер

Хромосома сандары

Адам

Жылқы

Бақа

Дрозофила шыбыны

Жүгері

Бұршақ

«Сандар сыры»

Плакат, маркер, бағалау парақшасы

Жаңа сабақты қолдану

мин

Деңгейлік тапсырмалар беру.

Деңгейлік тапсырмаларды топтасып орындайды.

1 топ:

2 топ:

3 топ:

4 топ:

Ядро. Ядро — өсімдіктер мен жануарлар жасушасының тұракты бөлігі. Ядросы толық жетілген организмдерді эукариоттар, ал ядросы жетілмеген организмдерді прокариоттар деп атайтынын білесіндер. Грекше «карион» ядро деген мағынаны білдіреді.

Ядроның сыртын әркдйсысы үш қабаттан түратын екі мембрана коршайды

Ядро мембранасы күрылысы жөнінен цитоплазма мембранасына үксас жөне ол эндоплазмалык тормен тікелей байланысады

Оқулық

Жаңа сабақты қорытындылау

6 мин

«Зымыран сұрақтар» әдісі бойынша жаңа сабақты қорытындылау.

Сыныптастарының қойылған сұрақтарына жылдам жауап бере отырып, жаңа сабақты қорытындылайды.

Бағалау парақшасы

Бағалау

5 мин

Смайликтермен формативті бағалау.

Топтық бағалау жүргізу

Кері байланыс орнату.

Үйге тапсырма беру. Тест құрастыру

Ынталанады.

Топ басшылары бағалау критерийлеріне сүйене отырып, топ мүшелерін бағалайды.

Не білдім? Не білдім? Не білгім келеді? Сұрақтарға жауабын стикерге жауап беріп, рефлексия плакатына іледі.

Күнделікке жазып алады.

Смайликтер, бағалау парақшасы

Рефлексия плакаты, стикерлер

Күнделік

Пәні:Биология сынып: 9

Сабақ тақырыбы: Ядро және оның құрылысы мен қызметі.

Ядроның жетекші рөлі.

Сабақ мақсаты: Жасуша ядросының құрылысы мен қызметі, өсімдік пен жануар жасушасының құрылысының айырмашылықтары туралы білімдерін қалыптастыру.

Сабақ міндеттері:

Білімділік: Ядро және оның құрылысы,қызметі, жетекші рөлі туралы түсінік беру.

Дамытушылық: Оқушылардың жасуша ядросы туралы білімдерін жетілдіру, тапсырмалар арқылы өз бетінше меңгеруге , жұмыстануға, ойлау және сөйлеу қабілеттерін дамыту.

Тәрбиелік: Оқушылар ұқыптылыққа, ұйымшылдыққа, сыйластыққа тәрбиелеу.

Сабақ типі: Дәстүрлі

Сабақ түрі: Аралас

Саб.қолд.әдістер: түсіндіру, ой қозғау әдісі, «биолог.почта», «түйінді сөздер», «биолог.диктант», тест жұмысы,бағалау парағы

Пәнаралық байл\с: зоология, цитология, физика

Көрнекіліктер: оқулық, суреттер,плакаттар, маркер

Барысы: I.Ұйымдастыру

Оқушылармен амандасу, сыныпты түгендеу

Оқушылардың оқу құралдарына назар аудару.

II. «Сәттілік» тренингі , бір-біріне жақсы тілектерін жеткізу.

III. Үй тапсырмасы. Жасуша құрылымдары

1. «Ой қозғау» әдісі

1.Цитология дегеніміз не?

2. Жасушаны алғаш зерттеген ғалым?

3.Жасуша құрылымдары?

2. Салыстырмалы кестені толтыру

Жасуша құрылысы

ұқсастығы

айырмашылығы

Өсімдік

Жануар

3. «Биологиялық почта» әдісі. Сыныпқа почта келеді, сол конферттен ішінде «жасуша құрылымдары» жазылған сөздер болады, соларға анықтама береді.

Вакуль, пластидтер, цитоплазма, эндоплазмалық тор, лизосомалар, рибосомалар, жасуша қаңқасы, митохондриялар,т.б.

III. Жаңа сабақ

Ядро және оның құрылысы, қызметі. Ядроның жетекші рөлі.

1831 ж. Ағылшын ботанигі Роберт Броун микроскоппен жапырақтың құрылысын қарап , жасуша ішіндегі тығыз түзілісті көріп, оны "nuclei" — ядро деп атаған.

ЯДРО - өсімдіктер мен жануарлар жасушаларының маңызды құрам бөлігі.

Ядро шар тәрізді, сопақшалау, кейде дұрыс пішіні болмайды. Диаметрі бірнеше мкм- ден (метрдің млн- нан)бір бөлігі) бір жарым мм-ге жетеді.

ЯДРО

Ядрошық (тығыз денешік)

Ядро қабықшасы

Ядро шырыны хроматин(хромосома)

сыртқы ішкі (гель тәр.сұйықтық) (хром.тарқатылған жіңішке

мембрана жіп тәр. күйі)

Ядроның атқаратын қызметі:

1.Тұқым қуалау ақпаратын өзінде сақтап, оны бөліну процесінде келесі ұрпақ жасушаларына беру.

2.Жасушаның барлық тіршілік әрекетін бақылау, басқару.

IV. Сабақты бекіту.

Тақырыптық түйінді сөздер

(бүгінгі тақырыпта айтылған сөздерді теріп жазу)

СӨЗДЕР БАНКІСІ ЦИТОЛОГИЯ; Р.ГУК; ЛИЗОСОМАЛАР; ЯДРО; ЭУКАРИОТТЫ ; ХРОМАТИН;НӘРУЫЗ;ЯДРО-ШЫҚ; ЯДРО ШЫРЫНЫ ; ЛИПИДТЕР; ІШКІ МЕМБРАНА; Р.БРОУН ;

БҮГІНГІ ТАҚЫРЫП

Дәптермен жұмыс(бүгінгі тақырыптық сөздерді дәптерлеріне жаза отырып анықтама береді.)

Р.Броун , ядро

Ядро қабықшасы

Ядро шырыны

Хроматин

Ядрошық

Сабақты пысықтау:

А) «Ия» немесе «Жоқ» ойыны

Ядро дегеніміз- бұл жарғақшасыз органоид па?(жоқ

Ядро шырыны гель тәрізді сұйықтық па? (ия

Жасуша бөлінуі кезінде щентромерасы арқылы бөліну ұршығының жіпшесіне байланысты ма? (ия

Ядро қабықшасы бір қабатты мембранадан тұрады ма? (жоқ

Ядрошықта нәруыз биосинтезін қамтамасыз ететін рибосома бөліктері қалыптасады ма? ( ия

Ә) “Жалғасын тап” биологиялық диктант

Жасушаның маңызды бөлігінің бірі ол …………….

ядроның негізгі сұйықтығы ……… ………. деп аталады.

………… дегеніміз ДНҚ ның жіпшелерінен тұратын созылыңқы тығыз денешік.

……. дегеніміз хромосомадағы құрылыс қызметін атақаратын нәруыз.

Ядро қабықшасы екі .......... ................. тұрады.

Б) Тест сұрақтары

1. Өсімдіктер мен жануарлар жасушасының тұрақты бөлігі

а) ядро ә) рибосома

б) хромосома в) гистон

2. Ядро қабықшасының ішіндегі қоймалжың зат

а) хромосома ә) ядро шырыны

б) ядрошық в) эндоплазмалық тор

3. ДНҚ ның жіпшелерінен тұратын созылыңқы тығыз денешік

а) хромосома ә) ядро шырыны

б) ядро в) ядрошық

4. Адамағзасындағы хромосома саны

а) 48 ә) 23 б) 46 в) 45

5. Ядро құрамын көрсет

а) вакуоль ә) цитоқаңқа б) ядрошық в) пластид

V. Қорытынды

«INSERT» кестесі

V - білемін

+ -мен үшін жаңа ақпарат

- - мен үшін түсініксіз

? – тереңірек білгім келеді

VI. Бағалау

Оқушылар сабақтың басында бағалау парағы таратылады, әр бөлім бойынша өздерін бағалап отырады, соңында мұғалім өзі қорытынды жасайды.

Оқушының аты -жөні

«Ой қозғау»

Салыст.

кесте

Биолог. почта

Түйінді сөздер

Биолог. диктант

Тест

жұмысы

Қорытынды

(мұғалім)

VII.Үйге тапсырма

$8 Ядро және оның құрылысы мен қызметі. (тақырыпты оқу)

А В С деңгейлік тапсырмаларға жауап дайындау.

Пәні:Биология сынып: 9

Сабақ тақырыбы: Ядро және оның құрылысы мен қызметі.

Ядроның жетекші рөлі.

Сабақ мақсаты: Жасуша ядросының құрылысы мен қызметі, өсімдік пен жануар жасушасының құрылысының айырмашылықтары туралы білімдерін қалыптастыру.

Сабақ міндеттері:

Білімділік: Ядро және оның құрылысы,қызметі, жетекші рөлі туралы түсінік беру.

Дамытушылық: Оқушылардың жасуша ядросы туралы білімдерін жетілдіру, тапсырмалар арқылы өз бетінше меңгеруге , жұмыстануға, ойлау және сөйлеу қабілеттерін дамыту.

Тәрбиелік: Оқушылар ұқыптылыққа, ұйымшылдыққа, сыйластыққа тәрбиелеу.

Сабақ типі: Дәстүрлі

Сабақ түрі: Аралас

Саб.қолд.әдістер: түсіндіру, ой қозғау әдісі, «биолог.почта», «түйінді сөздер», «биолог.диктант», тест жұмысы,бағалау парағы

Пәнаралық байл\с: зоология, цитология, физика

Көрнекіліктер: оқулық, суреттер,плакаттар, маркер

Барысы: I.Ұйымдастыру

Оқушылармен амандасу, сыныпты түгендеу

Оқушылардың оқу құралдарына назар аудару.

II. «Сәттілік» тренингі , бір-біріне жақсы тілектерін жеткізу.

III. Үй тапсырмасы. Жасуша құрылымдары

1. «Ой қозғау» әдісі

1.Цитология дегеніміз не?

2. Жасушаны алғаш зерттеген ғалым?

3.Жасуша құрылымдары?

2. Салыстырмалы кестені толтыру

Өсімдік

Жануар

3. «Биологиялық почта» әдісі. Сыныпқа почта келеді, сол конферттен ішінде «жасуша құрылымдары» жазылған сөздер болады, соларға анықтама береді.

Вакуль, пластидтер, цитоплазма, эндоплазмалық тор, лизосомалар, рибосомалар, жасуша қаңқасы, митохондриялар,т.б.

III. Жаңа сабақ

Ядро және оның құрылысы, қызметі. Ядроның жетекші рөлі.

1831 ж. Ағылшын ботанигі Роберт Броун микроскоппен жапырақтың құрылысын қарап , жасуша ішіндегі тығыз түзілісті көріп, оны "nuclei" — ядро деп атаған.

ЯДРО - өсімдіктер мен жануарлар жасушаларының маңызды құрам бөлігі.

Ядро шар тәрізді, сопақшалау, кейде дұрыс пішіні болмайды. Диаметрі бірнеше мкм- ден (метрдің млн- нан)бір бөлігі) бір жарым мм-ге жетеді.

ЯДРО

Ядрошық (тығыз денешік)

Ядро қабықшасы

Ядро шырыны хроматин(хромосома)

сыртқы ішкі (гель тәр.сұйықтық) (хром.тарқатылған жіңішке

мембрана жіп тәр. күйі)

Ядроның атқаратын қызметі:

1.Тұқым қуалау ақпаратын өзінде сақтап, оны бөліну процесінде келесі ұрпақ жасушаларына беру.

2.Жасушаның барлық тіршілік әрекетін бақылау, басқару.

IV. Сабақты бекіту.

Тақырыптық түйінді сөздер

(бүгінгі тақырыпта айтылған сөздерді теріп жазу)

Дәптермен жұмыс(бүгінгі тақырыптық сөздерді дәптерлеріне жаза отырып анықтама береді.)

Р.Броун , ядро

Ядро қабықшасы

Ядро шырыны

Хроматин

Ядрошық

Сабақты пысықтау:

А) «Ия» немесе «Жоқ» ойыны

Ядро дегеніміз- бұл жарғақшасыз органоид па?(жоқ

Ядро шырыны гель тәрізді сұйықтық па? (ия

Жасуша бөлінуі кезінде щентромерасы арқылы бөліну ұршығының жіпшесіне байланысты ма? (ия

Ядро қабықшасы бір қабатты мембранадан тұрады ма? (жоқ

Ядрошықта нәруыз биосинтезін қамтамасыз ететін рибосома бөліктері қалыптасады ма? ( ия

Ә) “Жалғасын тап” биологиялық диктант

Жасушаның маңызды бөлігінің бірі ол …………….

ядроның негізгі сұйықтығы ……… ………. деп аталады.

………… дегеніміз ДНҚ ның жіпшелерінен тұратын созылыңқы тығыз денешік.

……. дегеніміз хромосомадағы құрылыс қызметін атақаратын нәруыз.

Ядро қабықшасы екі .......... ................. тұрады.

Б) Тест сұрақтары

1. Өсімдіктер мен жануарлар жасушасының тұрақты бөлігі

а) ядро ә) рибосома