Жануарлардың қозғалыс мүшелері сабақ жоспары 7 сынып

Биология пәнінің мұғалімі Каухарова Айнур Маңғыстау ауданы «А.Меңдалыұлы атындағы орта мектебі»

Тарау: 7.3B – жануарлардың қозғалуы Балықтар Қосмекенділер Бауырымен жорғалаушылар Құстар Сүтқоректілер

Балықтардың суда тіршілік ететіні бәрімізге белгі сондықтан оның су ішінде қозғалу мүшелері мен мүшелер жүйесі жақсы жетілген. Балықтардың дене пішіні суда жүзуге ыңғайлы бас жағы сүйірлене бітіп, тұлғаға қарай дөңестеніп жуандайды, құйрығына қарай жіңішкереді. Екі бүйірі сәл қысыңқы болады, денесі сүйекті қабыршақпен қапталған. Әр қабыршақтың артқы жиегі алдыңғы жиегіне келесі қабыршақтың жиегіне жапсарласа орналасады. Балықта құйрық жүзбе қанаты, жұп көкірек қанаты, бір жұп құрсақ жүзбе қанаттары бар. Ал құйрық немесе екі арқа және бір құрсақ асты (аналь) жүзбе қанаттары болады. Сонымен қатар балықта жақсы қозғалуына әсер ететін торсылдақ болады. Торсылдақтың атқаратын қызметі су түбіне бату және су бетіне жеңіл көтерілу, балықтардың кейбір түрлерінде дыбыс толқынын күшейтетін резонатор, ал кейбір балықтарда дыбыс шығаратын мүше.

Қосмекенділер - құрлықта тіршілік етуге бейімделген алғашқы омыртқалы жануарлар осыған байланысты көптеген түрлерінде екі жұп аяғы бар, артқы аяқтары ұзын болады, сондықтан секіріп қозғалады. Аяқтары негізінен үш бөлімнен тұрады. Алдыңғы аяқта қар, білек, алақан сүйектерінен, артқы аяқта сан, сирақ, табан сүйектерінен тұрады. Алақаны төрт саусақты, табан бес саусақты.

Құстардың алдыңғы аяқтары қанатқа айналған. Қанаттың қалақшасын түзетін ұзын қауырсындар - қанатты қағушы қауырсындар деп аталады. Қанаттың үстіндегі ірі қағушы қауырсындар денені ауада ұстайтын қалықтау бетін құрайды. Құйрықтағы ірі қауырсындар құстың ұшу бағытын өзгертуге және қонған кезде ұшуды баяулатуға жәрдемдесетін бағыттаушы қауырсындар.

Құстың беломыртқалары сегізкөз бен құйрықтың алдыңғы

омыртқалары бірігіп жамбас сүйектері тұтасып қозғалмайтындай болып байланысады. Оларда дене артқы аяқтарға берік мықты тірек болып табылады. Сүтқоректілердің тірек қимыл жүйесінің құрылысы қосмекенділер мен жорғалаушыларға ұқсас. Әрине әр түрдің қозғалуы соған байланысты тірек - қимыл жүйесінің өзіне тән ерекшеліктері бар.

«Кім жылдам»

1. Қозғалудың жануар өмірінде қандай маңызы бар? Гидра

қалай қозғалады? 2. Қанның құрамына қандай заттар кіреді?

Қан ағзада қандай қызмет атқарады? 3. Лейкоциттердің эритроциттерден айырмашылығы

қандай? 4. Эритроциттер қандай мүшелерде түзіледі? 5. Жасанды иммунитет және табиғи иммунитет дегеніміз

не? 6. Гемоглабиннің ағза тіршілігі үшін қандай маңызы бар? 7. Шаянтектестердің зәр шығару мүшесі қалай аталады? 8. Балықтардың негізгі тыныс алу мүшесі қалай аталады

және ол оттегінің қандай түрімен тыныс алады? 9. Құстарда қосарлы тыныс алудың қандай маңызы бар? 10. Ағзада тыныс алу қандай процесс және 1 минутта қанша рет тыныс алады? 11. Күйіс қайтаратын жануарлардың қарны неше бөлімді? 12. Сүтқоректілерде қандай тістер болады? Биологиялық диктант

 Гидраның қозғалуын.....маңызды рол атқарады, жиырылғыш.......бар  ......гидраның денесі жиырылады.  Сақиналы ......... жиырылғанда құрт денесі жиырылады.  Өзен шаянының денесі .........тұрады.  Кальмар, сегізаяқ, каракатица ......... тәсілмен қозғалады.  Шұбалшаңның денесі ұзарып жіңішкеруі мен қысқарып жуандануы.......... байланысты.