Биология пәні мұғалімдеріне арналған тәжірибелік баяндама

БІЛІМ БЕРУДЕГІ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫҢ РОЛІ

Сейталы Гүлназия Мылтықбайқызы

Қазалы ауданы, №78 мектептің биология пәні мұғалімі

Бүгінгі таңда білім беру әлеуметтік құрылымның маңызды элементтерінің біріне айналуда. Дүние жүзінде білім алуға деген азаматтардың құлшынысы артып, адамның болашығы оның алған білімінің сапасына, көлеміне, ойлау деңгейіне байланысты болуда. Осы тұрғыда бүгінгі күні жаңа технологияның тиімді әдіс-тәсілдерін, жас ұрпақтың бойына сіңіре отырып, қоршаған ортаны қорғау, экологиялық тәрбие беру ұстаздардың басты міндеті болып отыр. Ол үшін әрбір ұстаз үнемі шеберлігін арттырып отырмаса, бала білімінің де даму деңгейі төмендейді. Осының бәрі бір күннің іс-әрекеті емес, оған уақыт керек. «Ұстаздық ету уақыт ұту емес, өзгенің бақытын аялау, өзінің уақытын аямау» деп, Ж.Ж. Руссо бекер айтпаған.

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында оқыту формасын, әдістерін, технологияларын таңдауда көп нұсқалық қағидасы бекітілген, бұл білім мекемелерінің мұғалімдеріне өзіне оңтайлы нұсқаны қолдануға, педагогикалық процестерді кез келген үлгімен, тіпті авторлық үлгімен қарауға мүмкіндік береді.

Биология – бұл орта буында алғаш қосылатын пән. Сондықтан оқушы орта буында жаратылыстану ғылымымен байланысатын биология пәнінің алғашқы баспалдағымен танысады. Осы пәнді оқытуда жаңа технологиялардың тиімді әдісін жетілдіру барысында есте сақтауға негізделген ақыл-ойын дамытатын оқуға көшу, мұғаліммен оқушының субъектіге түсіп, ынтымақтастықта болуын қажет етеді. Ынтымақтастық идеяларында тұжырымдамада қаралған азамттандыру мәселесі еркін білім беруде оқушының және тұлғалық күйінің дамуына, шығармашылық деңгейінің өсуіне көмектесетін жоба қажет болады. Осы тұрғыда сын тұрғысынан ойлауды дамыту жобасы оқушылардың тұлғасын дамытуға зор үлес қосады.

СТО – мұғалімнің бағыттауымен оқушылардың өз бетінше білімді игеруі, кейбір практикалық іскерліктерін қалыптастыруы.

Оқушылардың СТО қабілеттері дамыған сайын оларда төрт параметрдің көрсеткіші өседі.

1. Жекеден дамуға

2. Дифференциялдыдан сенімділікке

3. Интуициядан логикалыққа

4. Бір перспективадан көптеген перспективаға

Ал бұл көреткіштерді өсіру үшін:

Өз бетінше тұжырым, қорытындыға келу қабілетін дамыту;

Ұқсас құбылыстар арасынан тиімділерін таңдай білу;

Проблеманы шеше білу;

Пікірталасты жүргізе білу қабілеттерін қалыптастыру қажет.

СТО стратегияларына бағатталған оқу, кластер тұрғызу, кубиктер, мәтінді талдай отырып оқу, ми шабуылының түрлері, ЖИГСО, т.б. әдістері жатады. Кейінгі кезде психология ғылымында дамытпалы оқыту концепциясы ұсынылып жүр. Ондай оқыту ұйымдастырудың маңызды шарты – оқытушы мен оқушы арасындағы біріккен іс-әрекетті ұйымдастыру. Осы тұрғыдан алғанда СТО-ның шын мәніндегі дамытпалы оқытуда оқытудың белсенді әдістері қолданылады. Оқытудың белсенді әдістері: программалық оқыту, проблемді оқыту, интерактивті әдістер, эврестикалық әңгіме, пікірталас әдістері, дөңгелек үстел, іс ойыны, сайыстар, миға шабуыл, тренингтер. Осындай әдістер оқушының белсенді іс-әрекетіне бағытталады. Іс-әрекеттің мәні мен нәтижесі іс-әрекет субъектісінің өзі болады, ал негізгі көрсеткіші оқытылатын адамның ойлай алу іскерлігін қалыптастыруға бағытталады. СТО мен дамытпалы оқытудың

1) мақсаттары. 2) міндеттері. 3) әдістері. 4) алынатын нәтижелері бойынша жақын екендігін (әдіс иегерлерінің айтуынша) байқауға болады

СТО жеке тұлғаға әсер етеді:

Бірінші танымдық үрдістеріне, еріктік үрдістеріне, сезімдеріне

Екінші кезеңде (мағынасын, мәнін түсіну) оларды талдап топтастыру қажет. Маңыздылығы бойынша топтастыру нәтижесі:

Әдістердің түрлілігі

Белсенді практикалық іс-әрекетте болу

Басқалармен қарым-қатынас жасай білу, басқаларды тыңдай білу

Қапжет болса өз көзқарасыңды өзгерту

Топтық тұжырымға келе білу

Топ алдына шығып «өз тұжырымыңды» айта білу, қорғай білу.

Соңғы пунктер рефлексияға жатады. Осының бәрі де: өздігінен білім ала білуін, сын тұрғысынан ойлау іскерлігін, кейбір әдістемелік тәсілдерді дағдыға айналдыруын қалыптастырады. Сын тұрғысынан ойлау жобасы арқылы стратегияларды пайдаланып оқушының ізденушілік, зерттеушілік әрекетін ұйымдастыруға жол ашылады. Оқушы жүрегіне жол тауып оның білімге деген құштарлығын арттырып, өзін-өзі тәрбиелеуін ғылыми деңгейде ұйымдастыру үшін, әр оқушының дара екенін ескеріп, білім алуға деген қабілетін зерттей отырып, тұлғаның негізінің ашылуына жол ашатын – ұстаз.

Ұстаз өзінің құзырлығының деңгейін бағытты жетілдіріп, ой, іс бірлігін қатар дамытуы қажет. Бұл жердегі басты тұлға – оқушы, ал мұғалім – жетелеуші, бағыттаушы болып табылады. Осы әрекетте ынтымақтастық болмайынша оқытудың нәтижесі болмайды.

Биология пәнін оқушыға меңгерту үшін стандарттық бағдарламаны игеруде оқушыны қалыптастырып, оны қызықтыру үшін сабақ берудің оңай жолдарын, тәсілін табу мұғалімнің шеберлігіне байланысты. Бұл пәннің мақсаты оқушылардың қызығуын арттырып қоршаған ортаны қорғауға экологиялық сауаттылығын дамыту кезінде ішкі сезімін оятып, өзін танып біліп, кез келген әрекетке жауапкершілікпен, шығармашылықпен қарау деңгейіне жеткізу. «Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлау» жобасымен танысып, оның стратегияларын өз тәжірибемде қолданғаннан бері өзімнің кәсіптік біліктілігімнің жоғарылағанын аңғардым.

Биология пәні бойынша, «Жануалардағы онтогенез», «Рефлекстік доға» тақырыбындағы сабақта осы технологияның тиімді әдістерін қолдандым. Онда «Кластер», «Топтастыру», «Ойлан,жұптас,бөліс», «Венн диаграммасы», «Екі жақты күнделік» стратегияларын пайдаландым. Сын тұрғысынан ойлаудағы Блумның сұрақ қою өлшемі стратегиясы оқыту мақсатына жетудің тиімді, нақты жолдарын көрсетеді.

Сабақ мақсатын айқындау, оған қойылатын талап жаңалық емес. Ал стратегияның ерекшелігі, оның талабы осы мақсатқа жету, оқушының өзі арқылы, оның оқу іс-әрекетін ұйымдастыру арқылы, ойлау дағдыларын дамыта отырып жүзеге асыруды қарастырады. Оқушылардың оқудағы іс-әрекеті арқылы, олардың ойлау дағдыларын жетілдіре отырып мақсат қою технологиясын былайша көрсетуге болады. (Блумның жүйесі)

Дағдылар

Анықтама

Оқушы іс-әрекеті

Мұғалімнің іс-әрекеті

Білім

Берілген жаңа түсінікті ұғу, еске ұстау, бұрынғы білімді еске түсіреді.

Тыңдайды, қабылдайды, еске сақтайды, ойлайды.

Айтыңдар, жазыңдар, атап беріңдер, орнына қойыңдар

Түсіну