Электр кедергісі тақырыбында ашық сабақ 8 сынып

Күні:28.01.16ж. Сыныбы: 8 «А»

Тақырып: Электр кедергісінің температураға тәуелділігі. Асқын өткізгіштік.

Мақсаты:

Білімділік:

А)Оқушыларға өткізгіш кедергісінің температураға тәуелділігін түсіндіру.

Б) Асқын өткізгіштік құбылысының ерекшелігі жайында айту, оның қолданылу мүмкіндіктерітуралы мағлұмат беру.

Дамытушылық: Пәнге деген қызығушылығын арттыру, танымдық белсенділігін дамыту.

Тәрбиелік: Оқушыларды өз бетіменой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.

Көрнекі құралдар: слайдтар, жеке карточкалар, интерактивті тақта, видео материалдар

Сабақ барысы

І. Ұйымдастыру кезеңі (2мин)

- оқушыларды түгендеу;

- сабаққа дайындықтарын бақылау;

- топқа бөліп отырғызу;

ІІ.Үй тапсырмасын сұрау, қайталау

А)Кестені толтыру (3мин)

Физикалық шама

Белгіленуі

Өлшем бірлігі

Формуласы

Өлшеу құралы

Шартты белгісі

Ток күші

I

А

I=U/R

Амперметр

Кернеу

U

В

U=I*R

Вольтметр

Кедергі

R

Ом

R=U/I

Реостат

Б) Кім жылдам (5 мин)

96В

3,2В

15В

10 Ом

5 Ом

10А

8 Ом

25 Ом

6А

4,5 Ом

6Ом

I =2А

U=10В

R=?

А

Л

Ы

У

Т

Ж

Н

Ш

К

Т

М

I =3А

R=5Ом

U=?

Л

С

Е

Т

Е

К

У

Я

Ф

Б

П

U=20В

R=2Ом

I =?

П

Р

О

И

Б

М

Ы

С

М

Т

И

I =6А

U=36В

R=?

Л

Ж

А

В

Д

Ғ

Ұ

У

М

Ю

П

I =12А

R=8 Ом

U=?

Е

Т

А

Р

Н

Е

К

И

М

С

Ч

U=30В

R=5 Ом

I =?

П

Р

Ө

Х

Ң

Ғ

Ә

А

Р

П

Б

I =5А

U=40В

R=?

Е

Т

С

В

Ғ

І

А

Ю

И

Я

Ш

I =9А

R=0,5Ом

U=?

П

Р

Ө

Х

Ң

Ғ

Ә

А

Д

Т

Б

U=110В

R=11 Ом

I =?

Г

К

Т

У

Ш

Ж

А

В

Ы

Й

К

I =0,2А

U=5В

R=

К

Ғ

Ә

Ұ

Қ

Б

М

Р

В

П

А

I =4А

R=0,8Ом

U=?

З

А

Р

Ы

С

Б

Ә

Ң

Қ

Е

Э

ІІІ. Жаңа тақырыпты талдау (топтар өздеріне берілген тапсырмалар бойынша постерлар дайындап, соны қорғайды (10 мин)

Температура дегеніміз не?

Оны қалай арттыруға болады?

Температураның абсолют нөлі деген не?

«Ток күші» деп нені айтады?

«Электр кернеуі» деген не?

«Кедергі» деп нені айтады?

Өткізгіштің кедергісі неден тәуелді?

Өткізгіштің кедергісі оның өлшемдері мен материалына тәуелді екенін білеміз.

Өткізгіштіңкедергісіоныңтемпературасынатөуелді бола ма? Бұл сұраққажауап беру үшінмынадайтәжірибеніжасайық.

Спираль сияқтыиілгентемірсымды ток көзіжөнеамперметргекосылгантізбеккетізбектей қосамыз.

Амперметрдіңкөрсетуінанықтапалып, спиральдішамныңжалынынаұстап қыздырамыз. Спираль кызғансайын, амперметр тізбектегітоктыңазайғанынкөрсетеді.

Демек, кызғандатемірсымныңкедергісіартады. Темірспиральді басқа металданжасалғанөткізгішпенауыстыраотырып, кыздырғанкездебарлықметалдардыңкедергісініңартатынынбайқаймыз.

Кейбір таза металдардыңкедергісі әжептәуір, ал корытпалардакедергі аз артады. Температура артқанда, кедергісіешқандайөзгермейтінарнайықорытпалар да бар. Оларға константан мен манганин жатады. Олардыэталондарды, реостаттар мен басқа да аспаптардыдайындауғапайдаланады. Қыздырғанда, кедергініңөсусебебіөткізгіштіңтемпературасыартқанда, кристалдық тордыңтүйіндеріндегіиондартербелісініңкүшеюіболыптабылады. Нәтижесіндеэлектрондариондарменжиірексоқтығысады. Бұлолардыңөткізгіштегібағытталғанқозғалысынакедергіжасайды, сондықтанкедергіартып, ток кемиді.

Өткізгішкедергісініңтемпературағатөуелділігібылайанықталады:

R = R0( 1+αt)

Бұдан ; [K-1]

мұндағы R— өткізгіштің t,0С-тағыкедергісі; R0 — өткізгіштің 0°С-тағы кедергісі;

t—температура; α—кедергініңтемпературалықкоэффициенті. Ол –өткізгішзатыныңэлектрлікқасиеттерініңтемпературағатөуелділігінсипаттайды.

Көптеген тәжірибелер барлық металдар үшін α>0 екенін көрсетеді. Химиялық таза металдар үшін: .

1911 жылы голландия физигі Камерлинг – Оннес қызық құбылысты ашты.

Асқынөткізгіштікдеп таза металдардың (мысалы, мырыштың, алюминийдің, қалайының, сынаптың, қоргасынның) жәнебірқатарқоспалардыңкедергісініңабсолютнөлгежақынтемпературалардакенетнөлгедейінтөмендеу құбылысынайтады.

Аскынөткізгіштіктіңүлкенпрактикалықмәні бар. Аскьшөткізгіштіккүйіндетұйықталғанөткізгіштегі ток күші, кедергініңболмауысалдарынан, шексіз ұзақ уақытбойысақталады. 1925 жылы мыс сақинаменжасалғантәжірибедетіпті 2,5 жылөтсе де, сақинадағы ток күшініңешқандайкемімегенібайқалған.