Есту мүшесі мен құлақ құрылысы, биология, 8-сынып

Білім беру үрдісінде халық педагогикасын пайдаланудың тиімділігі

Джанбырбаева Лиза Орынбасаровна

Маңғыстау облысы, Жаңаөзен қаласы № 23 орта мектебі КММ биология-география пәні мұғалімі

Қоғамның қазіргі даму кезеңінде болып жатқан әлеуметтік, саяси және жаңа технологиялық өзгерістерден, ұрпақ тәрбиесіндегі бетбұрыстардан білім мен тәрбие беру жүйесінің ісін жаңа сатыға көтеру қажеттілігі туындап отырғандығы мәлім. Осыған орай, халық педагогикасын бүгінгі таңда қоғамның ұлттық мәдени тұрғыдан кемелденуі жас ұрпақты өз халқының рухани казынасымен, ұлттық тәрбиеннің озық, өнегелі дәстүрлерімен тереңірек таныстыру, соның негізінде жеке тұлғаны қалыптастырып, оның шығармашылық, рухани мүмкіндіктерін дамыту көзделеді. Өйткені, егемен еліміздің болашағы, оның рухани және материалдық дамуы жас ұрпақтың білімі мен тәрбиесінің деңгейіне байланысты. Әр жасөспірімнің қалыптасып дамуында өзі күнбе - күн сезінетін, еститін, көретін заттары құбылыстары, оқиғалары үлкен орын алады. Соның ең негізгісі - қазақтың халық педагогикасы. Ең негізгі тиімділігінің бірі оқушыларды қазақ халқының ұрпақ тәрбиелеудегі өмір салт-дәстүрінен, көрініс бере отырып оқыту.

Білім беру үрдісінде халық педагогикасын пайдаланудың тиімділігі өте зор. Халық педагогика элементтерін жүйелі түрде пайдаланып биология сабағында мыс: «Тістің құрылысын», «Асқазан аурулары», «Иммунитет» т.б. тақырыптарын түсіндіргенде тек оқулықтағы мысалдармен шектеліп қана қоймай, нақыл, тыйым сөздермен ертегілерді ұтымды пайдалануға болады. Сонымен қатар, қазақ халқының мақал – мәтелдері жас ұрпақты, ата – ананы, үлкендерді сыйлауға тәрбиелеуге бағытталған. Халық педагогика элементтерін тек биология пәнінде емес басқада пәндер арасында қолдануға болады және сабақ үстінде ғана пайдаланып қоймай, сабақтан тыс жүргізілетін білімділік – тәрбиелік жұмыстарда да қолданылады. Оқушылардың ұлттық рухта тәрбиеленуіне мол мүмкіндік береді.

Мектепте бірқатар пәндерді оқытуға байланысты бұл мәселе жан -жақты талданған. Кейбір пәндер - математика, әдебиет, биология, еңбек сабақтарында халықтық педагогика: ұлттық әдет - ғұрып, салт - дәстүр тиімді пайдаланылуда. Тәнтану курсын оқыту саласындағы зерттеулердің бірі ретінде биология ғылымының докторы, профессор Қ.Б.Жарықбаевтың ғылыми жетекшілігімен жүргізіліп жатқан «Халықтық педагогиканың элементтерін оқу- тәрбие үрдісіне енгізу» арнайы курсының оқу бағдарламасын атауға болады. Бағдарламада болашақ оқушыларға мұғалімдеріне қазақ этнопедагогикасын биология сабағында қолдануды меңгерту және сол алған білімдерін мектеп қабырғасында қолдану көзделген. Бұл биологияның оқыту үрдісінің нәтижелі болатындығының кепілі.

М.С.Жаздықбаева «Педагогика» оқулығында оқытудың білімділік және тәрбиелік мақсатын ұлттық тәрбиеге негізделгенде ғана оның сапалы білім беріп, жастардың санасын көтеруге жәрдемі тиетіндігі айтылады. Д.Қ.Әшімхановтың «Бес арыс» еңбегіне шолу жасағанда кемеңгер ойшылдарымыздың қай - қайсысы да балаға тәрбие беруде, олардың білімін кеңейтіп көзқарасын қалыптастыруда ұлттық тәлім - тәрбиенің, әдет - ғұрыптың алатын орнын баса көрсеткен. Бұл ғалымдар қазақ халқының болашағы - жастарды жан - жақты дамыту үшін нені оқыту, қалай оқыту керектігін айта келіп, берілетін білімді ұлттық педагогикаға негіздеу арқылы олардың бойында халықтың рухани байлығын сіңіруге болатынын дәйектейді.

Халықтық педагогика элементтерін сабақта және сабақтан тыс жұмыстарда жүйелі түрде оқытудың дәстүрлі емес жаңа әдіс - тәсілдерімен ұштастыра пайдалану математиканы оқытудың тиімділігін арттырып, оқушылардың математиқалық білімді игеруін қамтамасыз етеді және олардың тіл байлығының, ойлау қабілетінің…