Гандболдың сыртқы тыныс алу жүйесіне әсері туралы мақала

Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университеті

Жаратылыстану-ғылыми пәндер кафедрасы

Тақырыбы: Гандболдың сыртқы тыныс алу жүйесіне әсері.

Орындаған:ДШжС білім беру бағдарламасы 3курс студенті Валерий Зина Валерийқызы

Тексерген:РҺD қауымдастырылған профессор Меңдіғалиева Аягөз Сәрсенбайқызы

Орал 2022

Жоспар

Кіріспе.................................................................................... 3

Гандбол туралы жалпы ақпарат.

Негізгі бөлім.......................................................................... 4

Шығу тарихы.

Ойын шарты (қақпа,команда,төрешілер).....................5

Гандбол федерациясы....................................................7

Қазақстандағы гандболдың шығу тарихы.....................8

Гандболдың сыртқы тыныс алу жүйесіне әсері.............9

3.Қорытынды.................................................................................10

Қолданылған әдебиеттер.......................................................11

Кіріспе

Қол добы- спорт ойынының пайда болуы даниялық Нильсендер отбасындағы кездейсоқ жағдайға байланысты деп жорамалдайды спорт тарихын зерттеушілер, Ордруп қалашығындағы әйелдер гимназиясының оқытушысы Хольгер Нильсенге әйелі өз балалары үшін жаңа спорт ойынын ойлап табуға өтініш етіпті, себебі, футболды сүйетін олар, доп теуіп өз үйінің барлық терезелерін сындырып болыпты деген аңыз бар.

Мұндай, кеннеттен болған оқиғаға тап болған.Нильсен жаңа спорт ойынын ойлап тауып, оған «гандбол» деп ат қойып, айдар тағады. Бұл ағылшындарда «ханд» - қол, «бол» - док деген мағынаны білдіреді. Ол футболдан - қақпа мен алаңда, баскетболдан - допты алып, онымен тек қана қолмен ойнау ережесін енгізеді. Алдағы уақытта бұл спорт ойыны мен тек балалар ғана емес, қыз балалары да әуестене бастады.

Қол добын арнайы ережеге сәйкес ойнау 1917 жылы Германияда басталып, кейіннен бүкіл әлем ойынына айналады. Қол добы «үлкен» гандбол (11:11), «кіші гандбол» (7:7) болып екіге бөлінеді. «Үлкен гандбол» - футбол алаңында, «кіші гандбол» - залда ойнайтын спорт ойынына айналды. Немістер XI олимпиадалық ойындарды өз елінде өткізуге рұқсат алғаннан кейін, ойынды олимпиада бағдарламасына енгізді (үлкен 11:11 гандбол ойынын). 1938-1966 жылдар аралығында қол добы ойынынан үш мәрте әйелдер, жеті мәрте ерлер арасындағы дүниежүзінің біріншілігі өткізілді.

1958 жылдан бастап дүниежүзі федерациясы «кіші» (7:7) қол добы ойынына өтті. 1972 жылы қол добы (7:7) XX олимпиадалық бағдарламаға қосылып, бұл ойын Мюнхен қаласында өтті. Ал 1976 жылдан бастап қол добының ойнаушы әйелдер командасы да олимпиадалық ойындарға қатысып келеді.

Гандболисттердің өз халықаралық федереациясы бар (ИНФ), оның 120-ға жуық толық мүшелері бар. Спорттың бұл түрінің отаны Дания бола тұрып, қазіргі кезендегі ең көп тараған мемлекеттері: Шейцария, Германия, Франция, Югославия, Австрия. Сондай-ақ, Гандбол (кол добы) қазіргі кезеңде Азия мемлекеттері халықтарының да сүйіп ойнайтын спортына айналды, сондықтан да ол 1982 жылы өткен Азия спорт ойындар бағдарламаларында төрден орын алды. Бразилияның Сан-Паулу қаласында Оңтүстік Америка чемпионатымен кубок үшін жарыстар өткізілді.

Бұл дегеніміз, қол добы спорт ойынының халықаралық спорт түріне айналғанының дәлелі болмақ.

Қол добы спортының үш дүркін дүние жүзі чемпионы атанған бұрыңғы Герман Демократиялық Республикасының (1971, 1975, 1978 жылдардағы) спортшы қыздар. 1976, 1980 жылдардағы олимпиада чемпионы атанған - КСРО қыздар командасы. Орыс мемлекетінің тарихында қол добы ойынының дамуы Харьков қаласынан жолдама алған. Бұл қаладағы гимназиялардың оқу бағдарламасына ойын 1909 жылдан бастап кірген.

Сондықтан да КСРО тарихындағы алғашқы бүкілодақтық жарыс та осы қалада 1959 жылы ұйымдастырылды.1928 жылы өткен бірінші бүкілодақтық спартакиадаға 350 команда қатынасуға ниет білдірген.

КСРО-да қол добы ойынының өз ережесі де болды, олар 20x40, 12x24 және 18x36 метрлік алаңда ойын өткізу ережесі. Ал ойыншылар саны әрбір командада 5-тен 7- адамға дейін болуы мүмкін.

Негізгі бөлім

Гандболдың дамуы мен шығу тарихы.

Бұл спорт түрінің пайда болу уақыты 1898 жыл деп есептеледі. Германияда дене шынықтыру мұғалімі Хольгер Нильсен ойлап тапты.Гандболдың қиын тарихы қазір ережелердің қаншалықты қатаң қолданылатындығына және спорттың қаншалықты танымал болғанына әсер етті. Бір қызығы, футболға өте ұқсас гандболды футболшы жасаған. Спорт туралы алғашқы айтылым ХХ ғасырдан кейін пайда болды.

1-сурет. Ойынның тарихы өте қарапайым. Ол классикалық футболды алмастырды. Мұндай қажеттілік қыста доппен аяқпен ойнаудың қиын болатындығымен түсіндірілді. Сонымен кішкене жаттығудан кейін жаңа ойын пайда болды. Енді алаңды, ойыншылар санын қысқартуға болады.

Гандбол алғаш ойын деп аталып, танымал ойынға айналды. Ал 1920 жылға қарай алғашқы жарыстар өткізілді. 2-3 жылдан кейін ресми ережелер мәселелері түсіндірілді. Біртіндеп мамандар доптың салмағын азайту керек деген қорытындыға келді. Содан кейін негізгі техникаға өзгерістер енгізілді. Бір-екі жылдан кейін әр елде гандболдан жарыс болып, ол тарихта қалды.

6 жылдан кейін гандбол халықаралық спорт түрі болып танылды. Оның танымалдығы біртіндеп өсті. Қарапайымдылығы қолмен ойнайды, футболға ұқсас. Бірінші ойыннан 10 жылдан кейін гандбол Олимпиада тізіміне қосылды. Көп ұзамай олар Берлинде өткізілді.

1946 жылы құрылған федерация гандболдың түрленуіне түрткі болды. Содан кейін әлем чемпионатына қатысу жоспарлары болды. Міндетті ережелер жиынтығына кішігірім түзетулер енгізілді.

1917 жылға қарай,ол екі қарама-қарсы ағымдар ойын дамыту көрген болған: Чех хазены шығысында, және батысында және солтүстік-неміс гандбол.

1926жылы халықаралық спорт ретінде гандбол қалыптасуы ойын таралуын және бірнеше елдерде гандбол клубтары пайда болды.

1926 жылы гандбол халықаралық спорт түрінде енді.Ол спорттың бірнеше елдің дамуына серпін береді. Спорт клубтары Люксембургте,Испанияда,Швеццарияда пайда болды. Ал 1928 жылы Амстердамда Халықаралық әуесқой гандбол федерациясы құрылды. 1936 жылы гандбол алғаш рет Берлинде өткен Олимпиада ойындарына енгізілді.

1946жылы гандбол дамуға жаңа серпін алды. Халықаралық гандбол федерациясы (IHF) құрылды. Ол спорт түрінің әлемдік жаңғыртуға бағытталған бағдарламаны бекітті. Сондай-ақ әлем чемпионаттарын өткізу жоспарын бекітті (11х11 форматта).1966жылдан бастап гандбол командасында 7 адам болды.

Гандбол ойынының шарттары.

1. Команда құрамында 16 ойыншы бар. Алаңға бір уақытта 7 адам, оның ішінде қақпашыны да қосуға болады. Ойын ережелері гандбол ойнаудың барлық уақытында резервтегі гандболшылар бар және оларды ауыстырады деп болжайды.

2. Ойынның басталуындағы минималды ойыншылар саны – кем дегенде 5 ойыншыдан тұруы керек.

3. Ойынның ұзақтығы Ересектер арасындағы топтық жарыс кезінде ойын 2 жартыға бөлінеді. Уақыты: 30минут. Тайм-тайм аяқталған кезде командалар үзіліс жасайды, ол тағы минутқа созылады.

4. Балалармен жасөспірімдерге арналған гандбол уақыты әр түрлі. Егер балалар командасы 8-ден 12 жасқа дейін болса, онда 2минуттық тек 20 жартысы бар, егер 16 жасқа дейін үлкен топ үшін болса,онда 2минуттың 25 жартысы бар.

5. Әр үзілістен кейін қатысушылар алаңның екінші бөлігіне ауысады.

6. Егер тең түссе, еншілес уақыт беріледі. Қосымша жұмыс уақыты жеке анықталады.

7. Мачты бастау үшін доп алаңға лақтырылады.

8. Жалпы ереже бойынша,доп аяғынан басқа қатысушының денесіне тиіп кетуі мүмкін.

9. Трансмиссия үшін ойыншылар арасында кемінде 3метр қашықтық болуы керек.

Тайм-аут бір қатар жағдайларда тағдырларды марапаттайды:

1. Ойыншыны алаңнан шығару керек болғанда;

2. Арнайы орама тағайындау;

3. Алаңнан қосымша ойыншыны алып тастау;

4. Егер кез-келген ережені бұзу туралы судьямен кеңесу қажет болса.

Команда

Орта есеппен әр командада 12 адам бар. Тек 7. Қақпашы-солардың бірі. Қажет болса, ол тұрақты қорғаушы немесе шабуылшы бола алады. Алаңдағы ойыншы уақытша қақпашы бола алады.

Гандбол ойынында кем дегенде 7 ойыншы болады, бірақ команда да 5 ойыншымен де ойнайтын жағдайлар болады. Шағын гандбол командасы төрешіден рұқсат алған болса ойнай алады. Ерлер мен әйелдер гандболында алаңдағы ойыншылардың санына қатысты әртүрлі ережелер жоқ.

Ауыстырушы ойыншы да команданың бір бөлігі. Оған басқа ойыншылармен бірге бапкердің нұсқауы бойынша және белсенді ойыншы алаңнан шыққаннан кейін ғана алаңға шығуға рұқсат етіледі. Ауыстыруға арналған арнайы аймақ бар.

Гандбол төрелігі

Төрешілер алқасы 2 адамнан тұрады. Оларға екі адам да көмектеседі. Бұл уақыт сақтаушы және көмекші. Уәкілетті адамдар гандболда қанша тайм бар екенін,ойын уақыты қанша екенің, гандболда қанша кезең бар екенің біледі. Олардың өзіндік құқықтары мен міндеттері бар. Ойыншылардың барлық әрекеттерін көру үшін төрешілер үнемі алаңды айналып өтуі керек. Олар бәсекелестердің әрекеттерін қарау үшін ең жақсы орынды таңдайды.

Төреші жағдайды бақылауы керек. Алаң төрешісі шабуылдаушы екінші қатардағы ойыншылар мен жартылай орта салмақтағы гандболшылар арасында болуы керек. Осы спорт түрінің ережелері мен ережелеріне сәйкес төрешілер алаңның айналасында мақсатсыз жүрмеуі керек. Олар топ мүшелерінің ойынына кедергі келтіру үшін доптың артынан жүгірмеуі керек.