Генетикалық код тақырыбына арналған сабақ жоспары 9 сынып

Күні Сыныбы 9

Тақырыбы: Генетикалық код. Генетикалық кодтың қасиеттері. Нәруыздың биосинтезі. Транскрипцияның реттелуі. Мақсаты: Білімділік:. Генетикалық код және оның қасиеттері туралы түсінік беру. Дамыту: Нәруыздың биосинтезімен таныстыра отырып, транскрипцияның реттелуі туралы ойларын дамыту. Тәрбиелік: Биологиялық заңдылықтарды, тіршілік әлемінің көптүрлілігін білуге тәрбиелеу Сабақтың типі: Жаңа білім беру сабағы Сабақтың түрі: Дәстүрлі сабақ Оқытудың әдістері: 1. Сұрақ-жауап. 4. Тірек-сөздермен жұмыс. 2. Әңгіме-дәріс. 5. Тірек-сызбамен жұмыс. 3. Б.Ү.Ү. кестесі. Сабақтың көрнекілігі: Қосымша деректер, оқулық, кескін карта, карта т.б. Сабақтың жоспары: І. Ұйымдастыру кезеңі. ІІ. Үй тапсырмасын сұрау. ІІІ. Жаңа сабақ Генетикалық код және оның қасиеттері. ДНҚ молекуласындағы бір генде белгілі бір ретпен орналасқан нуклеотидтер жүйксі нәруыз молекуласындағы аминқышқылдарының орналасу ретін анықтайды. Мұны генетикалық код деп атайды. ДНҚ молекуласының құрылымы өте қарапайым, бар болғаны 4 нуклеотидтің кезектесіп орналасуынан түзілген. «Осы молекула қалайша бір организмнің құрылысы мен оның бүкіл тіршілігі туралы ақпаратты алып жүреді?» деген сұрақ туады. Шын мәнісінде, ДНҚ-да бар болғаны 4 түрл

Тұқым қуалау ақпараты ДНҚ молекуласында 4түрлі нуклеотидтің нақты бір жүйемен кезектесіп орналасуы түрінде жазылған(кодталған). Кодтаудың негізгі принциптері Ф.Крик және оның қызметкерлерімен құрастырылып, «генетикалық код»деп аталған. Генетикалық код 1965 жылы толық анықталды.

Генетикалық кодтың қасиеттері:

-триплеттілігі -қатарынан орналасқан 3нуклеотид бір кодон (триплет)құрап, бір аминқышқылын анықтайды

-үздіксіздігі -кодондар үздіксіз орналасқан

- қайта жабылмайтындығы-кодондар бірі бірін жаппайды, әр нуклеотид тек бір кодонның құрамына кіреді

-коллинеарлығы -кодондардың реті белоктағы аминқышқылдардың ретіне сай

-артықтылығы - бір аминқышқылды 1-6 жуық кодон анықтауы мүмкін, өйткені жалпы кодондар саны 64, ал аминқышқылдар саны – 20

-жүйелілігі - кодондағы нуклеотидтердің ақпараттық маңыздылығының бірдей болмауы: 1-2 орындағы нуклеотидтер маңызды болып саналады, ал 3 нуклеотид әртүрлі болуы мүмкін және автоматты түрде оқылады

-арнайылылығы - әр кодон тек белгілі бір аминқышқылын анықтайды

-универсальдығы - барлық тірі ағзаларға (бірқатар ерекшеліктерінен басқа) генетикалық код бірдей

Геннің трансляция үдерісін сызу және түсіндіру