Геохимия және экогеохимия бойынша әдістемелік кешен

Мазмұны: 1. Геохимияның зерттеу пәні...................................................4 2. Химиялық элементтердің геохимиялық жіктелуі..............6 3. Жеке элементтердің және изотоптардың

геохимиясы...15 4. Изотоптардың

геохимиясы................................................22 5. Геохимияның негізгі заңы. Химиялық

элементтер жылыстауы......................................................... ................24 6. Геологиялық үрдістің геохимиясы....................................28 7. Магмалық және постмагмалық үрдістің

геохимиясы.....30 8. Шөгінділенудің, гипергенездің және биогенездің геохимиясы......................................................... .................40 9. Литосфераның құрамы мен құрылысы.............................44 10. Атмосфераның құрамы мен құрылысы............................59 11. Гидросфераның құрамы мен құрылысы...........................67 12. Биосфераның құрамы мен құрылысы...............................78 13. Экологиялық геохимияның зерттеу пәні..........................95 14. Қоршаған ортаның ластану түрлері мен көздері...........101 15. Қоршаған орта ластануының табиғи және антропогендік көздері................................................................. ...............109

16. Қоршаған орта ластануының түрлері мен көздерінен қорғау шаралары............................................................ ...120 17. Қоршаған орта жағдайын зерттеу әдістері....................128 18. Қоршаған орта жағдайының сапасын талдау әдістері................................................................ ..............130 19. Қоршаған орта жағдайының бақылау нормативтері.....138 20. Қоршаған ортаның жағдайын бағалау үшін геохимиялық жұмыстардың технологиясы...........................................155 21. Экогеохимиялық зерттеудің нәтижесін өңдеу...............160 22. Бақылау жұмысы............................................................... 165 23. Қалалық агломерациялардың ауылшаруашылықта пайдаланылатын жерлердің тау –кен аймақтарының территориясын экогеохимиялық зерттеу.............166 24. Сынақ........................................................ ........................171

Түсінік хат «Геохимия және экогеохимия» пәні бойынша оқу жұмыс бағдарламасы 1514000 «Экология және жер қойнауын пайдалану салаларындағы табиғи ресурстарды тиімді қолдану» мамандығы бойынша Қазақстан

Республикасының техникалық және кәсіптік білім беруінің Мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына (ҚР МЖМБС 4.05.060-2008) және ҚР БҒМ 25.12.2009 ж № 595 бұйрығымен бекітілген типтік бағдарламаға сәйкес жасалды. Оқу жұмыс жоспарына сәйкес 1514000 «Экология және жер қойнауын пайдалану салаларындағы табиғи ресурстарды тиімді қолдану» мамандығы бойынша «Геохимия және экогеохимия» пәні бойынша II курстың 3 семестріне 48 сағат бөлінген. Барлығы теориялық – 48 сағат.

Бақылау жұмысы-1 Семестр соңында сынақ қарастырылған. «Геохимия және экогеохимия» пәнін оқып білу кезінде меңгерілген, қоршаған ортаныңжағдайын бағалау кезіндегеохимиялық жұмыстардыңтехнологиясын түсіну үшін қажетті білімдер мен дағдыларды кеңейтетін және тереңдететін пәндер ретінде геоэкологиялық картографиялау, геоэкологиялық зерттеулердің аспаптары мен зертханалық әдістер, табиғи орта жағдайын бақылау пәндерімен шогырлану қажет.

Экологтарга арналған геохимияны және экогеохимияны оқытудың мақсаты: орта мектепте алынған білімді терең меңгеру және геохимияның және экогеохимияның жаңа бөлімдерімен (химиялық элементтердің геохимиялық жіктелуі,химиялық элементердің жылыстауы, қоршаған ортаның ластану түрлері мен көздері және сапасын талдау , зерттеу т.б.) таныстыру.

Оқылатын пән келесі пәндермен меңгерген білімдерге негізделеді:

жалпы химия, аналитикалық химия, жалпы экология негіздері мен адам

экологиясының мәселелері, геология және минерология. Сабақ №1. Тақырыбы: Геохимияның зерттеу пәні. Мақсаты: Білім алушыларды геохимияның міндеттері және даму тарихы ,әдістері, түрлері туралы мағлұматтармен таныстыру. Жоспар: 1.Геохимияны ғылым ретінде анықтау. 2. Геохимияның салалары. 1. Геохимия — Жердің химиялық құрамын, элементтердің көшу не таралу заңдылықтарын, атомдардың табиғи процестер кезіндегі орналасу мен көшу тәсілдерін зерттейтін ғылым.[1] Геохимия терминін 1838 ж. неміс химигі Х.Ф. Шенбейн енгізді. Геохимия жөніндегі алғашқы деректер М.В. Ломоносов пен Д.И. Менделеевтің еңбектерімен байланысты. Геохимия негізін В.И. Вернадский қалады. Ол 1910 ж. Г-ның атом туралы ғылым екенін дәлелдеді. Геохимиядағы кристаллохим. бағыт норвег ғалымы М.В. Гольдшмидтің, энергетикалық және теориялық бағыт А.Е. Ферсманның есімімен байланысты. Американ ғалымы Ф. Кларк 20 ғ-дың басына дейінгі Геохимияның көптеген деректерін жинақтап қорытты. Қазақстанда Геохимия саласындағы зерттеулер 1950 жылдары басталды. Геохимияның міндеттері:

 элементтердің таралу заңдылығы, олардың Жердегі, басқа планеталардағы таралу мөлшерінің (кларкінің) элементтердің периодты жүйесіндегі атомдар құрылысымен байланысы;  геохимиялық және геологиялық процестердегі атомдар қозғалысының заңдылықтары, жеке элементтердің, элементтер тобы мен кіші топтарының ауыспалы заңдылықтары;  радиоактивті элементтердің геохим. процестердегі ерекшеліктері;  геохимиялық процестердегі энергия заңдылықтары;  кен іздеу мен барлау жұмыстарына қажет индикаторларды табу, оларды геохим. тұрғыдан дәлелдеу;  геохимиялық карталар жасау;  геохимиялық заңдылықтарды түсіндіруге математикалық тәсілдерді қолдану. Геохимияны зерттеушілер Қазақстанда геохим. зерттеулерге елеулі үлес қосқандар: Р.Б. Әубәкірова, Х.А. Беспаев, Қ. Жәмінов, С.К. Калинин, Н.Г. Сыромятников, Б.Ә. Досанова, Ә.Е. Ермекбаев, Н.И. Замятин, К. Мұқанов, И.П. Новохатский, Г.Б. Жилинский. 2. Геохимияның салалары Геохимияның теориялық геохимия, кристаллохимия, жеке элементтер геохимиясы, радиогеология, физикалық геохимия, топогеохимия, биогеохимия сияқты салалары бар. Жердегі, ғарыштағы (Ай, Күн, т.б.) денелер Менделеев жүйесіндегі элементтер мен изотоптардың қосындысынан құралған. Жер беті мен