Мұқағали Мақатаевтың Аққулар ұйықтағанда поэмасы, 8 сынып

Пән: Әдебиет

Сабақ

тақырыбы

Мұқағали Мақатаев «Аққулар ұйықтағанда

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме

8.5.2.11.Оқыған туындының тектік, жанрлық сипатын, әдебиет және фольклор туралы жалпы ұғымдарды анықтай білуі;

8.8.3.12.Өлең сөздің құрылымдық элементтерінің (өлшем, ырғақ, ұйқас, шумақ) мән-мағынасын, негізгі ұғымдарын ажырата білуі;

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар: Өлеңді өз бетінше оқып, білім алады.

Көптеген оқушылар: Өлеңнің тақырыбы мен идеясын талдап, өз ойларын топта және көпшілік ортада жеткізе алады.

Кейбір оқушылар: Өлеңді оқу барысында күрделі мәселелерді шешу жолдарын өз бетінше қарастыра алады. Алған білімдерін өмірде қолдана алуға үйренеді.

Жетістік

критерийлері

1.Оқыған туындының тектік, жанрлық сипатын, әдебиет және фольклор туралы жалпы ұғымдарды анықтай алады.

2.Өлең сөздің құрылымдық элементтерінің (өлшем, ырғақ, ұйқас, шумақ) мән-мағынасын, негізгі ұғымдарын ажырата біледі.

3.Бағдарламаға сәйкес 9-10 өлең мен (бұған поэмалардан үзінділер де кіреді), 5-6 прозалық туындыдан үзінділерді жаттай алады.

Тілдік

мақсаттар

Параллелизм, қаратпа сөз.

Құндылықтарды дарыту

Мәңгілік ел-өнер құшағында. Ұлттық мұра ретінде танылған үздік шығармаларды дәріптеу.

Пәнаралық байланыстар

Биология, қазақ тілі

АКТ қолдану дағдылары

Компьютер

Бастапқы білім

Сабақ барысы

Сабақтың жоспарланған

кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет

Ресурстар

Сабақтың басы

1)Оқушылармен сәлемдесу.

Сыныптың сабаққа дайындығын тексеру.

Шаттық шеңберін құрып, оқушылар қол ұстасып бір-біріне жақсы тілектер айтады. Оқушылар үш топқа бөлінеді.

Топтастыру стратегиясы. Мұқағали кім?→ Ақын, данышпанБәйге! Бәйге! Бәйге!Бұл тапсырмада оқушылар Мұқағали туралы мәліметтерден берілген сұрақтарға 1 минут ішінде жауап беру керек.1 «Ана» тобына:1. Мұқағалидың азан шақырып қойған аты кім? - Мұқаметқали2. Мұқағалидың әкесінің аты? - Сүлеймен3. Ақынның қай жылы дүниеге келді?- 1931ж. 9 ақпан4. Ақынның туған жері?– Алматы облысы, Нарынқол ауданы, Қарасаз ауылы5. Ақынның әжесінің аты? - Тиын6. Ақынның атасының аты? Мақатай2 «Табиғат» тобына:1. Мұқағалидың «Фариза қыз» өлеңі кімге арналған?2. «Аққулар ұйықтағанда» поэмасындағы көлдің аты?3. Ақын өзінің өмірбаянын қай өлеңінде жазды?- Менің анкетам.4. Мұқағалиға алтын қаламын сыйға тартқан кім? – Ғ. Мүсірепов5. Мұқағали өлеңдеріне ең көп ән жазған сазгер кім?3. «Аққу» тобына:1. Мұқағалидың ұлдарының аты кім? – Айбар, Жұлдыз2. Қарасазда Мұқағали мұражайы қашан ашылды? - 5 шілде 1991 жыл3. Мұқағалидың прозалық шығармасы – «Қош, махаббат»4. Ақынның жарының аты - Лашын5. Ақынның алғашқы өлеңдері - «Қырман басында», «Қойшы бала - Әкітай»6. Мұқағалидың қандай әндерін білесіңдер? – «Саржайлау»,

Кеспе қағаздар

Сабақтың ортасы

Сабақ қазақтың ақиық ақыны, үлкен ақыны, поэзия әлемінің асқар шыңы, сонымен қатар қазақтың қара өлеңіне шекпен жауып қайтарған абыз, жанына жақын сырлас дос таппай дүниеден өткен Мұқағали Мақатаевқа арналады.

Қазақ поэзиясының «Хан тәңірі» атанған Мұқағали Мақатаев 1931 жылдың 9-шы ақпанында Алматы облысы, Нарынқол ауданында дүниеге келген.

Әкесі – Сүлеймен, Анасы – Нағиман, Әжесінің аты – Тиін. Ол алғаш рет астанада шет тілдер институтының неміс тілі факультетіне түседі. Бірақ өз жағдайы оқудан шығуға мәжбүр етеді.

Мұқағали Мақатаев – халықтың сүйіспеншілігіне бөленген сүйікті ақыны.

1976 жылы 45 жасында ақын аға қайтыс болады.

Туған жерің?

Ұланымын Қарасаз деп аталатын ауылдың?

Туған жылың?

1931.Құрдасымын Шәмілдің.

Жынысың кім?

Еркекпін ғой, еркекпін

Және дағы тәуірмін

Мекен-жайым – жер менің

Жерде жүрген ақын деген пендемін

Қалам, қағаз, уақыт бер аздаған,

Мен өмірді жырлау үшін келгенмін!

І. Тірек сызба бойынша әңгімелеу:

1-топ – Ақын өмірі;

2-топ – Ақынның білімі;

3-топ – Ақын шығармалары.

ІІ. Мұғалім алдымен жаңа сөздермен таныстырады. Сөздерге қарап өлеңнің не туралы екенін болжатады.

Ерсі – дөрекі, әдеп ережесіне сай емес

Дүрбелең дүние – тынымсыз өмір

Беймәлім – белгісіз

Жаралу – дүниеге келу, пайда болу

Сему – солу, құрау, өлу

Жармасу – бір нәрседен ұстау

Қасқайып – қаймықпай, тайсалмай.

Оқушылардың назарын суретке аударады:

1)Бұл қандай ағаш? Оны қандай сөздермен сипаттауға болады?

2)Бұл ағаш қанша жыл өмір сүреді?

3)Қайыңның жаны бола ма?

4)Қайыңның жүрегі бар ма? Болса ол қайда орналасқан деп ойлайсыңдар?

5)Қайың жапырақтары неге ұқсайды?

6) Сенің қайың болғың келе ме?

Балалар, ақынның өзіне құлақ түрейік:

(Компьютерден ақынның «Өмір сүрейік алмасып...» өлеңі тыңдалады)

Оқушылардың өздеріне іштей мәнерлеп оқуға тапсырма беріледі.

1)Өлең кімге арналған?

2)Өлеңде қандай қаратпа сөз жиі қолданылады?

3)Ақын өлеңде қандай өтініш айтады?

4)Ақынға қайың не себепті ұнайды?

5) Ақын неге қайың болғысы келеді?

6) Ақын ме қайыңның арасында қандай ұқсастықтар болуы мүмкін?

7) Ақын қайыңға қандай сезімдерін жеткізеді?

Т.Ахтановтың «Күй аңызы» атты шығармасында күйдің құдіреттілігі, қасиеттілігі сөз болады. Адам тілмен жеткізе алмағанды күй өз құдіретімен жеткізеді. Бұған тағы бір дәлел, «Ақсақ құлан Жошы хан» аңызы. Жошының өлімін Кетбұға күйші күйі арқылы етіртеді. Бұл күйдің қасиеттілігі, күйдің құдіреттілігі болса, бүгін біз құс төресі – аққудың қасиеттілігі мен киелілігі туралы өтеміз. Осы тақырыпта жазылған М.Мақатаевтың «Аққулар ұйықтағанда» поэмасымен танысамыз.

Алдымен шығарманың авторы туралы қысқаша мағлұмат алайық. /слайд/

Болжау стратегиясы арқылы қара сөзбен түсіндіріп өту

І бөлімде Жетімкөлдің сұлулығы суреттеледі. Таң ата бастағанда, таудың басы алаумен боялғанда қанатынан аққудың оянатын. Аққулар Жетімкөлін түгендеп келетін. Көкқұтандар тәрізді жалп беріп бірден келіп қонбайтұғын. Ақ айдын ақ мүсінін тербейтұғын. Аққулар аман-есен қайтқанынша бұл көлге мылтық алған саятшы тұрмақ тірі жан аяқ баспайтұғын. Аққулар аман-есен қайтқанынша Жетімкөлдің суына шөлдейтұғын. Суымен сырқаттарын емдейтұғын. Тұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан осындай дәстүр қалыптасқан-ды. Алайда, жылдар өтті, байғұстар шошыған ба? Жетімкөл жетімсіреп қала берді, аққулар оралмады осы маңға.

ІІ бөлім. Төсекте албырап ауырып жатқан бала, еденде қалжыраған әке, шарасыздан шаршаған, жаудыраған, түн күзетіп отырған ана.

Бала жатыр төсекте күйіп-жанып,

Баласының ана отыр күйінбағып.

Қайдағы бір қатыгез, сұрқай ойлар

Миын қарып барады, миын қарып.

Бір уақыттарда байғұс ана төрт бүктеліп еденде жатқан жарына тіл қатып:

•Мана күндіз, тәуіп шал не деп кетті?!

Әлде өтірік, әлде шын жөнеп кетті.

«Аққуменен баланы аластаңдар», - демеді ме? Неткен жансың санасыз жаратылған, тұрсаңшы таң атуға таяу қалды. Манағы тәуіп шалдың айтқаны ұмытылып кетті ме санатыңнан, - деп жарын Жетімкөлге жұмсайды. Неге?

біреудің көзіне түсіп қалып, елді дүрліктірмей Таң атқанша Жетімкөлге таң жамылып барып қайт дейді. Қалай ойлайсыңдар ары қарай не болды?