Қарнақ ортағасырлық ағарту орталығы 5 сынып конспект

Қарнақ атауы туралы

Қарнақ -Оңтүстік Қазақстан облысында,Кентау қаласынан 14 шақырым батыста,Түркістан қаласынан 25 шақырым солтүстікте орналасқан тарихи ауыл.Қарнақ ауылы солтүстіктен Қаратаумен,оңтүстіктен Шекербұлақ ауылымен,шығыстан Кентау қаласымен және батыстан Балайқорған елді мекенімен көршілес орналасқан.Барлық жер көлемі 52766 гектар.Ауыл тұрғындарының саны-15600. «Қарнақ» атауының этимологиясына байланысты әлі де нақты пікір қалыптаспаған.Халық аузында «Қарана» атауының келіп шығуы туралы әр түрлі аңыздар,деректер кездеседі

1.М.Қашқаридың «Диуани лұған-ат түрік» кітабында «Қарнақ-оғыздар қаласынан бірі»-деп аталады.

2. «Қарынлық» - төңірегі биік, ортасы терең ойпат болған жер ,деген мағынаны береді.Өйткені ,кейбір ғылымдардың айтуынша,Түркістан қаласы маңындағы бір қатар ауыл аттары туынды зат есім саналады.Мысалы:Созақ,Қарнақ,Ташанақ,Шобанақ,Шорнақ атаулары ауылдар орналасқан жерлердің географиялық орнына қарай берілген болуы да мүмкін.Шын мәнінде осы фактімен қаралса «Қарнақ»ауылы жоғарыда айтқанымыздай төңірегі созылып кеткен байтақ дала ортасында ,қарында жатқандай көрінеді.

3.М.Тұяқбаевтың дерегіне сүйене отырып , «Қарнақ» сөзінің шығу тегіне байланысты бірнеше пікірді ұсынуға болады.Біріншіден , осы сөзде қолданылатын «нақ» жалғауы Түркістан жазырасында бірнеше қала атауында кездеседі .Екіншіден, Махмұд Қашқаридің сөздігінде «Қарнақ» «іші үлкен адам» дегенді дегенді білдірсе ,екіншіден «нақ» жалғауы бар сөздер бір дүниені ұлғайту мақсатында қолданылса керек,үшіншіден, «Қарнақ» сқзіндегі «қар» Махмұд Қашқари сөздігінде «қаршы»-хан ордасы дегенді білдіреді .

4. «Қарнақ»-көне түрік сөзі. «Қарнақ»-мавзолей.Түркістан қаласының қасында Қарнақ деп аталатын көне қаланың орны бар («Арий-Гун»,Алматы, 2008 ж.,327)

Қарнақтағы алғашқы ғылыми – зерттеу жұмыстарын 1947жыл Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы (жетекшісіА.Н.Бернштап)жүргізген,1986 жыл Қазақстанның тарихи және мәени ескерткіштері жинағының экспедициясы (жетекшісі К.Байпақов) зерттеген .1999ж.ТАЭ-сы қала территориясында зерттеу жұмыстарын жүргізіп,қала жоспарын жасады.

Әрбір ортағасырлық қала атқаратын әкімшілік,сауда,қолөнер егіншілік орталығы секілді жанама қызметтермен қатар жеке қаланың өзінің орналасқан табиғи ортасына немесе қоршаған ортаның талап-тілегін байланысты атқаратын негізгі функциясы бар.Қарнақ қаласының басты функциясы металл балқыту еді.Бұл қызметті мүлтіксіз орындаған қала мен оның тұрғындары металл өңдеу орталығы ретінде танымал болды әрі дамыды.