Қазақ тілінде оқытпайтын мектептердегі жазба жұмыстары

Анас Гүлзада Жұмабекқызы

Қазақ тілі мен әдебиет пәнінің мұғалімі

Қазақ тілінде оқытпайтын мектептерде жүргізілетін жазба жұмыстарының түрлері

Қазақстан Республикасы жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартында қазақ тілі пәнін оқытудың мақсатын былайша анықтайды: «Ана тілінің қоғамдық-әлеуметтік мәнін түсінген, тілдің қызметін жүйелі меңгерген, қарым-қатынастың біліктілігі дамыған, сөз мәдениетінің талаптарына сай іскерліктерді меңгерген дара тұлға даярлауға мүмкіндік туғызу» [1].

Елбасы талабы - ел талабы, заман талабы. Қазақ тілі мемлекеттік мәртебе алғаннан бергі оны оқытудың алғашқы кезеңінде мемлекеттік тілді өзге тілді ортаға үйретуді қалайда тездетіп жолға қою үшін бұрыннан қалыптасқан дәстүрлі әдістеме пайдаланылады. Қазақ тіл білімінде, жалпы әдістемеде өзге ұлт өкілдеріне қазақ тілді оқытудың ғылыми негізі жасалмаған, тиімді әдіс-тәсілдер сұрыпталмаған, арнайы оқулықтар жоқтың қасы десе де болады.

Десе де, қазақ тілінде қатысым әдісі, оның ерекшеліктері мен негізгі қағидалары, тіл үйренудегі осы әдістің ұтымдылығы, теориялық және әдістемелік жолдары Ф.Оразбаеваның еңбегінде алғаш көрініс тапқан.

Осы уақытқа дейін лингвистикалық, әдістемелік әдебиеттердің көпшілігінде сөйлесім әрекеті төрт түрге бөлініп келсе, Ф.Оразбаеваның еңбегінде беске бөлінеді. Олар: оқылым, жазылым, тыңдалым,айтылым, тілдесім [2].

«Жазылым – тілдік тұлғалардың графикалық, фонемалық жүйесіне негізделген лингвистикалық, психологиялық, физиологиялық, әдістемелік ерекшеліктерге қатысты тілдік материалдың мазмұны мен формасы бірдей қамтитын, адамдардың ұзақ мерзімдегі қарым-қатынасына мүмкіндік жасайтын күрделі тарихи әрекет»,- деп көрсетеді танымал ғалым Ф.Оразбаева [2].

Қазақ тілінде сауатты жазуға үйрету үшін, оқушыларға берілетін жазба жұмыстарын дұрыс жоспарлау керек. Жазба жұмыстарына жататындар:

Жазбаша жаттығулар;

Қысқа мәтіндер;

Жүйелі жазба жұмыстары;

Диктанттың түрлері;

Жазбаша ойындар;

Жазбаша бақылау жұмыстары;

Іс-қағаздарының түрлері;

Қатысымдық қызметіне сәйкес қазақ тілін үйретуде жазба жұмыстарына мынадай талаптар қойылады:

Жазба жұмыстарының тапсырмалары өмірге сай болуы;

Кейбір тапсырмаларды алдын ала түсіндіріп, үлгі көрсету керектігі;

Жұмыстың көлемі шағын, нақты, түсінікті болуы;

Жеңілден қиынға, аздап көпке ұстанымына сай болуы;

Оқушылардың жаттау дағдысын жетілдіріп отыру;

Жазба жұмыстарын орындау барысында сөздікті пайдалану мүмкіндігінің болуы;

Жазба жұмыстарының жеке сөздерге қарап емес, тұтас мәтіннің тапсырмасын орындауға байланысты бағалану;