Қазақстан тарихы 7 сынып XVIII ғасырдағы қазақтардың халық шығармашылығы.

Ұзақ мерзімді жоспардың тарауы:

XVIII ғасырдағы қазақ мәдениеті

Күні:

Мұғалімнің аты-жөні: Сатдыкова Ибагул Наримановна Сынып: 7 Қатысқандар: Қатыспағандар: Сабақтың тақырыбы

XVIII ғасырдағы қазақтардың халық шығармашылығы. Зерттеу сұрағы: XVIIIғасырдағы ақын-жыраулардың шығармаларында тарихи оқиғалар қалай көрініс тапты? Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары

7.2.2.1. Халық ауыз әдебиеті мен музыка өнері туындыларының тарихи дерекөз ретінде құндылығын бағалау

Сабақтың

мақсаты

 ХVІІІ ғ халық ауыз әдебиеті мен музыка өнерінің өкілдері туралы біледі  Тарихи дереккөздерді пайдалана отырып, тарихи оқиғаларды анықтайды  Тарихи дереккөздердің құндылығын бағалай алады. Бағалау критерийі

- Халық ауыз әдебиеті мен музыка өнерінің өкілдері туралы біледі - XVIII ғасырдағы қазақ ақындарының шығармаларындағы көрініс тапқан оқиғаларды айқындай алады - Халық ауыз әдебиеті мен музыка өнер туындылары дереккөз ретінде құндылығын бағалай алады Тілдікмақсатт ар

Пәнге қатысты лексика мен терминология Батырлық жырлар, жорық жырлары, жорық ақындары, ауыз әдебиеті, жырау Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер

Жазылым дағдысы: XVIII ғасырдағы қазақ халқының ақын- жырауларындағы тарихи оқиғаларды суреттейді.

Айтылым дағдысы: Ақын-жыраулардың қандай тақырыптарда өлең-жыр жазғанын, қоғамда қандай орын алғанын анықтау үшін сұрақтар қойып, жауап береді. Ақын- жыраулардың жырларының дерек ретінде маңызы қандай екенін анықтайтын сұрақтарға жауап іздейді. Құндылықтар ға баулу

Отанды, туған жерді сүюге баулу, ата - бабамызды құрметтеуге тәрбиелеу. Халқымыздың әдебиет, музыка саласындағы мол мұрасымен таныса отырып,тарихи құндылықтарын құрметтеуге үйрету. - патриотизм - батылдылық - көшбасшылық - төзімділік - бостандық Пəнаралық байланыс

Қазақ әдебиеті. 9- сынып. § 28-29

Алдыңғы XVIII ғасырдағы қазақ мәдениеті.

білім Халқымыздың басындағы зобалаң жылдар. «Ақтабан шұбырынды, Алакөл сұлама», «Елім-ай»

Сабақ барысы Сабақтың жоспарлан ған кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған жаттығу түрлері

Ресурстар

Сабақ басы

3 минут

2 минут

Сәлемдесу, ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру. Топқа бөлу. Ақын-жыраулардың жырларының үзіндісі бойынша топқа бөлу. Жоңғар шапқыншылығы кезіндегі халық ауыз әдебиеті өкілдері Ақтамберді, Бұхар, Тәттіқара,Үмбетей шығармаларынан 4 шумақ өлеңдер жазылған қағаздарды суыртады. 1 топ. Ақтамберді жырау. «Дұшпаннан көрген қорлығым, сары су болы жүрекке. Он жетіде құрсанып, қылыш ілдім білекке.» 2топ. Үмбетей жырау. «Ер жігітке жарасар Қолына ілген найзасы Би жігітке жарасар Халқына тиген пайдасы» 3 топ.Бұхар жырау «Ежелгі дос жау болмас Шірнеуіште хаты бар Ежелгі дұшпан ел болмас, Көңілінде кірдің таты бар кір»

«Ойқозғау» әдісі Оқушылардан қима қағаздарындағы жыр үзінділерінің қандай оқиғаға байланыстылығын сұрай отырып, жаңа сабақ мақсатын таныстыру. Мұғалім сұрақтары: - Ақын-жыраулар туралы бұрыннан не білеміз? -Бұлжырлардынебіріктіреді? -Қандай тарихи жағдайларбайланыстырады?

Мұғалім оқушыларға оқу мақсаты

мен бағалау критерийлерімен таныстырады. 7.2.2.1. Халық ауыз әдебиеті мен музыка өнері туындыларының тарихи дерекөз ретінде құндылығын бағалау

Жырауларды ң өлең шумақтары жазылған қима қағаздар. Қосымша 1

Сабақтың ортасы

Топтық жұмыс. . Әр топ берілген мәліметтермен танысып, тапсырмаларды жинақтап, сараптап басқа топтарға тақырыптың өзекті

Оқулық Презентация

5 минут

иедеясын А3 форматына түсіреді. 1-топ: «Суреттер сөйледі» әдісі «XVIII ғасырдағы қазақ халқының ақын- жыраулар мен олардың шығармаларынан алынған суреттерді сөйлету.

2-топ: «Картамен жұмыс» «Жыраулар мен ақындардың шығармаларындағы көрініс тапқан тарихи оқиғалардың орнын белгілеу.

3-топ: «Топтастыру» әдісі Алдарындағы дерек көздерін пайдалана отырып, «Жорық жырларының тарихи маңызын» тақырыбының негізгі идеяларын А4 форматына түсіріп, сыныптың алдында қорғау.

Бағалау критерилері

Дискрипторлар

- XVIII ғ халық ауыз әдебиеті мен музыка өнерінің өкілдері туралы біледі - XVIII ғасырдағы

- Халық ауыз әдебиеті өкілдерінің өмір жолдары туралы біледі - Жыраулардың сарыны мен

Суреттер Қосымша 2

Карта Қосымша 3

Қазақтың халық творчествос ы,-Алматы: Ғылым.1989.- 416 б. Бабалар сөзі. 100 томдық. Астана, Фоллиант,20 11-2014. Он ғасыр жырлайды. Алматы, 2006. -408 б. Бес ғасыр жырлайды, 1-2 томдар. Алматы: Жазушы, 1989. Зар заман. Алматы: Жалын.1993.

қазақ ақындарының шығармалары ндағы көрініс тапқан оқиғаларды айқындай алады - Халық ауыз әдебиеті мен музыка өнер туындылары дереккөз ретінде құндылығын бағалай алады

мазмұны туралы ажырата алады. - Көрініс тапқан тарихи оқиғаларды талдай алады - Жорық жырларының мазмұндық ерекшеліктерін бағалайды

Саралау:Оқушылардың тақырыпты теориялық тұрғыдан жеңіл меңгеруі үшін және негізгі ойды толық түсінуін қолдау мақсатында келесі әдіс-тәсілдерді беремін.

1 топ- «Суреттер сөйлейді» әдісі 2 топ-Картамен жұмыс 3 топ-«Топтастыру» әдісі

1 топ оқушылары жыраулар мен ақындардың өмірбаяны мен шығармашылығынан алынған суреттерге қарап тарихи оқиғаны баяндайды және сол кезеңдегі тарихи оқиғаны суреттермен байланыстыра отырып ашып көрсетеді. -Оқушылардың тақырыпты теориялық тұрғыдан меңгеруі үшін жыраулар мен ақындардың портреттерімен, ал қарқыны жоғары оқушыларға тарихи оқиға баяндалған суреттер топтамасы беріледі

2 топ оқушылары жыраулар мен ақындардың жырларына арқау болған оқиға желісінің қай аймақтарда болғанын картаға түсіре отырып, тарихи оқиға аумағы мен салдарын түсінеді. Қолдауды көп қажет ететін оқушыларға шығармаларда бейнеленген шайқастардың хронологиясы мен кезеңдері туралы кесте беріледі

3 топ оқушылары «Жорық жырларының тарихи маңызын» талдап негізгі ойды жүйелеп, топтастырып береді. -Топтық тапсырманы орындау барысында қолдауды қажет ететін оқушыларға жорық

10 минут

жырларынан үзінділер беремін. Көмек қажет ететін оқушыларға тапсырманы орындау үшін диалог пен қолдау мақсатында мынандай сұрақтар беремін.

- Жорық ақындары деп кімдерді айтамыз? - Жорық жырларының мазмұнының ерекшеліктері қандай? - Бұхар жыраудың тарихта алатын орны қандай?

ҚБ «Ақиқат пен жалған» әдісі бойынша

Сұрақ Ақиқа т

Жалға н 1.Бөгенбай батырдың қазасын Абылай ханға жырмен естірткен Үметей жырау 2. «Көмекей әулие» атанған жырау Тәттіқара 3. Ақтамберді жырау 15 жасынан бастап Орта Азия мен жоңғарларға қарсы ұрыстарға қатысып көзге түсті 4. Көтеш жырау 1756 жылы Цин басқыншыларымен болған ұрыста айтқан өлең- жырлары арқылы танымал болды. 5. Бұқар жырау өскелең ұрпаққа ақыл-ой, адамгершілік тәрбиесін беруге ерекше көңіл бөлді.

«Құмырсқа» әдісі «Құмырсқа» (ran dictation) стратегиясы бойынша қабырғадағы мәтіндерден (жырау, Ақтамберді, Бұқар, Тәттіқара, Үмбетей, жоңғарлар, өсиет ойлар, ерлік, күрес, батырлық, жауынгершілік ) әр топтың 2 оқушысы өздеріне қабырғадағы мәтіннен оқып, жадында сақтаған ақпаратты келіп айтады. Ақпаратты жазып отырған оқушы ақпараттарды қағаз бетіне түсіреді. Соңында әр топ өзіне қатысты ақпаратты жинақтап, оны топта талқылап, сыныпқа құраған мәтіндерін ұсынады. Мәтінге сұрақтар құрастырады. Мәселен, -Бұл мәтінде кімдер туралы айтылған? -18 ғ.ақындар мен жыраулардың шығармашылығы неге бағытталды? - Мәтін мазмұнынан қандай қорытынды шығаруға болады? Мәтіндегі ақпараттың құндылығы неде?

Бағалау критерийлері

Дискрипторлар

Қосымша 4