Табиғаттағы су айналымы бойынша бастауыш ашық сабағы

Дүниетану

Сабақтың тақырыбы: Су. Табиғаттағы су айналымы. Жер асты сулары. Минералды суларСабақтың мақсаты:Білімділік: Судың табиғаттағы айналымы туралы ұғым, қалыптастыру, судың физикалық қасиеттерінің үш күйде кездесуін, судың еріткіш екенін,өсімдіктердің суды сіңіруі мен булануы туралы кең түсінік беру.Дамытушылық: Су,оның адам өміріндегі маңызы,оны қорғаутуралы білімдерін нығайту. Пәнге деген қызығушылығын арттыру,ой-өрісін,есте сақтау қабілеттерін,шығармашылық қабілеттерін дамыту.Тәрбиелік: Жер бетіндегі және жер астындағы суды тиімді пайдалануға, суды ластамай, қорғауға баулу. Сабақтың типі: АраласСабақтың әдісі: Сұрақ-жауап,ой жинақтау,ой қорыту, түсіндіру, көрнекілікСабақтың көрнекілігі: суреттер, слайд, оқулықСабақтың барысы: 1.Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық жағдаят қалыптастыру

-Оқушылар бір-біріне ізгі ниеттерін білдіреді.

Мұғалім: Құрметті оқушылар, қазір ең алдымен топқа бөлініп алайық. Қазақстанның жер бөліктеріне қарай бөлінетін боламыз. Қанекей таңдайық.

«Топтастыру» әдісі:

1-топ: Оңтүстік

2-топ: Солтүстік

3-топ: Батыс

4-топ: Шығыс деп жазылған парақшаларды таңдау арқылы топқа бөлінеді.

Әр топ өз атауларын постер арқылы қорғайды.

Мұғалім: -Балалар енді сендермен үй тапсырмасын пысықтап алайық. Өткен сабағымызда «Кенге жатпайтын пайдалы қазбалар» тақырыбымен танысқан болатынбыз. Үй тапсырмасын балалар, жалпы өтілген тақырыптарға бір шолу жасап өтейік. Ол үшін сендермен «Кім жылдам?» ойынын ойнаймыз.

Ойын шарты:

--Көлшікте балықтар бар. Олардың тіршіліктегі балықтардан айырмашылығы сиқырлы сандармен нөмірленген сұрақтар жасырынған. Балықты қармаққа іліп, аулап алу үшін сұрақтарға мүдірместен әрі жылдам жауап беруіміз керек.

Егер де бір топ мүшесі жауап бере алмаған жағдайда сол топтан кез келген білетін оқушы жауап беруі тиіс. Ал ол топ мүшелері жауап бермеген жағдайда келесі топқа мүмкіндік беріледі.

«Ой қозғау» әдісі

1.Кенге жатпайтын пайдалы қазбалар деп неге айтылады?

-Пайдалы қазбалардың бірқатары қышқыл алуға, тыңайтқыштар өндіруге, және құрылыс қажетіне жұмсалатыны белгілі. Олардан металл қорытып алынбайтындықтан кенге жатпайтын пайдалы қазбалар деп аталады.

2.Кенге жатпайтын ең көп таралғаны не?

-тұз

3.Ас тұзы қайдан өндіріледі?

-тұзды көлдерден

4.Тұздан нелер алынады?

--сода, хлор, тыңайтқыш ретінде пайдаланылатын калий тұзы алынады т.б.

5.Фосфорит деген не?

Фосфорит – тыңайтқыш алынатын қоңыр түсті тас.

6. Фосфориттің сапасы мен қоры жағынан елімізде алдыңғы қатарлы кен орнын атаңыз.

-Қаратау

7.Асбест яғни тас зығыр туралы мәлімет беріңіз?

-Талшықты тау жынысы Асбесті халық арасында тас зығыр деп атайды. Олай дейтіні бұл ғажайып тас иірілген жіп сияқты өте жіңішке талшықтарға оңай тарамдалады. Асбестен алынған жіп жібек сияқты иілгіш әрі берік, оңайлықпен үзілмейді. Беріктігі жөнінен жуандығы бірдей болат сымнан да асып түседі.Асбест талшығының бұдан да басқа тамаша қасиеттері бар. Қышқылдардың әсеріне төзімді, электр тогын өткізбейді.Осындай қасиеттеріне байланысты асбест өрт сөндірушілердің киімі тігілетін мата тоқуға, химиялық ерітінділерді сүзетін сүзгі, машина тежеуіштерін жасауға қолданылады.

8.Құрылыс материалдарына нелер жатады?

--Гранит, құмтас, әктас, ұлутас, саз, құм

9. Әктастың қандай түрлері бар?

--Үш түрі бар: бор, кәдімгі әктас жіне мәрмәр.

10. Бор деген не?

--Әктастың жеке түрлерінің ішіндегі ең жұмсағы. Оны қолмен оп-оңай опыра аласың. Үгілгіш, түсі ақ. Бормен таққтаға жазамыз. Одан үй ақтайтын әк алынады.

11. Мәрмәр дегеніміз не?

--Мәрмәр – әктастың ең қатты және тығыз түрі. Түсі ақ, қызғылт, сұр, тіпті қаралары да кездеседі. Мәрмәр оңай өңделеді. Оны ғимараттарда әсемдеуде қолданылады. Ескерткіштер де жасалады.

12.Ұлутас деген не?

--Ұлутас көне теңіз жәндіктерінің бақалшақтарынан түзілген. Оны ғимараттар қабырғасын қаптауға пайдаланады.

13. Еліміздегі тас көмірдің басты кен орындарын ата.

--Қарағанды және Екібастұз

14. Алюминий қандай металл?

--Алюминий – бокситтен алынады. Ең көп таралған металл. Алюминийдің басқа металдармен қоспасы өте құнды.

15. Шың деп неге айтылады?

--Таудың ең биік жерін шың дейді.

16.Әлемдегі ең биік тау шыңын атаңыз?

--Эверест

17. Қазақ жерінің ең биік нүктесі, шыңы қалай аталады?

--Хан Тәңірі шыңы теңіз деңгейінен 6995 м.жоғары

18.Жыра деген не?

--Судың жер бетін жырып, тілімделуінен пайда болады.

19.Масштаб дегеніміз не?

--Картада елді мекендердің жер көлемі бірнеше есе кішірейтіліп берілуі

20.Табиғатты зерттеудің өте көп тараған әдістері қалай аталады?

--Бақылау және тәжірибе

Осы сұрақтарға дұрыс жауап берген оқушылар балықты өз топтарындағы шелектерге жинайды. Бір балық 5 ұпай болып есептеледі.

Мұғалім: Жарайсыңдар балалар!

Жаңа сабақ:

Тәжірибе жасату.Судың түссіз екенін дәлелде.-Шыны ыдысқа сүт,екінші ыдысқа су құйып салыстыру.Сүт-ақ,су-түссіз.-Екі стаканның біреуіне сүт,біреуіне су құйып олардың ішіне қасық салып, судың мөлдір екенін дәлелдеу..- Бірнеше ыдыс қойып ,оларға су құйып судың тұрақты пішіні болмайтынын дәлелдеу.-Суды кез келген жерге құю.Ол жан-жағына ағады,себебі ол сұйық.-Тасты суға салғанда ол су болып шығады,өйткені су жұғады.-Суды шыны бетіне тамызып,оның астын май шаммен қыздыр.Су буға айналып ұшып кетеді.Бұл судың буға айналуы.

Су — сутегі мен оттегінің қалыпты жағдайларда тұрақтылығын сақтайтын қарапайым химиялық қосылысы. Ауыз су, тіршілік көзі, ол Жер шарының 3 / 4 бөлігін алады, тірі ағзалардың 60-70%-ы, ал өсімдіктердің 90 % -ы судан тұрады. Жер бетінде тіршілік ең алғаш сулы ортада пайда болды. Су — бүкіл тіршілік иелерінің негізгі құрамдас бөлігі.

-Балалар су туралы тағы не білеміз?

-Жаңбыр қалай жауады?

«Бұлт туралы мәлімет»Жер бетінен жоғары көтерілгенде де ауа салқындайды. Оның құрамындағы бу ұсақ су тамшыларын немесе мұз түйіршіктерін бөліп шығарады. олар жиналып бұлт құрайды. Пішініне қарай бұлт бірнеше түрге бөлінеді. Шарбы бұлт, будақ бұлт, қабат бұлт.Шарбы бұлт - өте үлкен биіктікте ұсақ су тамшылары қатып, мұз кристалдарына айналады.. Шарбы бұлттан жауын шашын жаумайды.Будақ бұлт – түтіліп, үйіліп жатқан жүнге немесе мақтаға ұқсайды. Жеке будақтар сұрғылт түсті келеді, олар біріге келіп түнеріп, будақ жаңбыр бұлтына айналады. Одан жазда нөсер жаңбыр, қыста жапалақтап қар жауады.Қабат бұлт – тұманға ұқсас, төмен жүретін қабат бұлт аспанды түгелдей торлап алады да, одан ұзаққа созылған ақ жауын жауады.

Табиғатта су айналымы осылай жүреді.

1.Жер асты сулары қалай пайда болады?

2.Минералды сулар деп неге айтылады?

Пікірталас:

Пайдасы

Зияны

Адам, өсімдік,жануарлар үшін маңызды.

Айсберг ериді.Сел апаты.Топырақтың беткі қабатын шаяды.Жаңбыр жиі-жиі жауса, өсімдік шіриді.

Электр қуатын аламыз

Сел апаты

Кемемен жүк тасиды

Топырақтың беткі қабатын шаяды

Өндіріске керек

Жаңбыр жиі-жиі жауса, өсімдік шіриді

Сергіту сәті: «Ақбұлақ» әнін тыңдау

Сабақты қорытынды жасау, бекіту.

-Су дегеніміз не?

-Жарайсыңдар балалар. Бүгінгі сабағымызға өте белсенді қатыстыңдар. Ендеше әр топ өз жинаған ұпайларын санаса, жеңімпазды анықтасақ.

Әр топтан ең жақсы белсенді қатысқан оқушыларға оқу құралдарын сый ретінде үлестіру.