Жаңартылған бағдарлама бойынша рефлексия және даму

РЕФЛЕКСИЯ ЖӘНЕ ДАМУ

Сабақ үдерісінде дәстүрлі сабаққа қарағанда, осы оқу бағдарламасындағы жеті модуль негізінде жүргізілген сабағым өз нәтижесіне қол жеткізді. Сондықтан мен әрбір сабағымда осы жаңа тәсілді қолдандым. Сабақтың қызықты, сапалы өтуі тікелей мұғалімнің шеберлігіне байланысты болады. Осы орайда белгілі ғалым Ахмет Байтұрсынұлының «Шеберліктің белгісі – түрлі әдісті болу» - деген өткен ғасырда айтылған сөздері ойға оралады. Бір сабақтың әр кезеңдерінде түрлі әдістерді орнымен пайдалану арқылы көп нәтижеге жетуге болады.

Іс-әрекеттегі зерттеу жұмысымды жүзеге aсыру үшін oсы сыныптан оқу үлгерім деңгейіне қарай үш түрлі (А,В,С) oқушыны зерттеуге алдым.Нақты осы оқушыларды зерттеуге алу себебім: бұл oқушыларды топта белсенді жұмыс істеуге жағдай жасау, өз oйларын ашық айтуға, сыни ойлау қабілеттерінің дамуына ықпал ету, шығармашылықпен жұмыс жасауына ықпал ету.

Алғашқы рет оқушыларды топқа бөлу арқылы өтілген сабақ болғандықтан оқушылар арасында қобалжудың болғаны байқалды. Сондықтан ұйымдастыру сәтінде сынып оқушыларына жағымды ахуал туғызу және өздерін еркін сезінулері үшін олармен жылы амандасып, сабақты бүгінгі күндеріне сәттілік тілеуден бастадым. Оқушыларда ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыра отырып оларды түрлі түсті жапырақтармен топқа бөлдім.Бұрын мен сабақты үй жұмысын сұраудан бастасам, бұл жолғы сабағымды сабақтың мақсаты қандай және сабақта нені орындайтынымыз туралы баяндаудан бастадым. Сабақ өту барысында мен әрбір баланың бойында өз қабілеті мен дарындылығы бар екендігін, яғни балалардың жасаған постер қорғауларынан байқадым.

Топтық жұмыстарды жасауда төмендегідей тапсырмалар бердім: «Временная диаграмма» әдісі аркылы ІІІ топ «Осень» атты мәтіні бойынша жұмыс жасады

Екінші сабағымның тақырыбы «Прямое и переносное значение слов».Сабақта оқушылар «сен маған,мен саған»сұрақ әдісі арқылы үй тапсырмасын тексердім.Оқушыларды суреттер арқылы топтарға бөлдім. «Миға шабуыл» әдісі арқылы А.Қ. «Осень» өлеңін слайдпен көрсеттім.Оның ішінен оқушылар ауыспалы мағынадағы сөздерді тапты. Оқушылар өз ойларын еркін жеткізіп, топпен бірлесіп, ынтамақтаса жұмыс жасап алға қойған мақсатыма жеттім деп ойлаймын. «Баланың қажеттілігін анықтап, дарындылыққа итермелеу үшін түрлі әдістерді қолдануды талап етеді» - деп Фриман айтып өткендей әрбір баланы дарынды, талантты етіп шығару үшін негізгі кілтін, қажеттілігін анықтауымыз қажет екендігін ұқтым.Оқушыларға «Ойла.Пікірлес.Талда»әдісі арқылы оқушыларға таратпа қағаздар арқылы тапсырмалар берілді.Оқушылар тапсырманы орындау барымында сөз тіркестерін құрап,түсіндірме сөздікпен жұмыс жасайды.

Осы тапсырмаларды оқушыларға орындату барысында олардың зейіні, қабылдауы, есте сақтауы бірдей деңгейде еместігін байқадым. Сыныптағы Г, А, И, Қ,Н,Д есімді оқушылар өздерінің жас ерекшеліктеріне сай тілінің, сөздік қорының, ойлауының жақсы дамығандығын «Продолжи», мәтіннің бөлімдеріне ат қойып, оны мазмұндағанда өздерін жақсы көрсете білді. Ал жасы 10-ға толып тұрса да А, И, Е, Н,А,Е есімді оқушылардан байланыстырып сөйлеу, сұраққа толық жауап бермеуі байқалды. Ал сыныптағы жасы кіші оқушылар көбіне менің жетектеуімді қажет етіп отырды. Сыныбымдағы балалардың жас ерекшелігін ескере келе, балалардың сабақ үстінде тез шаршайтындығын байқап сергіту жаттығулары сабақ басында және сабақ ортасында жиі қолдануыма тура келді.

Топта мәтінді ішінара оқып болғаннан кейін, оқушылар оны бірігіп талдап, өз ойларын плакатқа топтастыру арқылы жұмыс жасады.Топтық жұмыс жасау барысында оқушы мен оқушы арасындағы диалогтік әңгіменің орын алғанын байқадым.Алайда «Топтық жұмыста» «В» деңгейіндегі «Ғ» деген оқушының топтық жұмысқа қызығушылық әсерінен іс-әрекетке деген көзқарасы өзгеріп, пәнге деген қажетсінуі мен белсенділігі арта түсті. «С» деңгейіндегі оқушыға ой қозғау ретінде берілген сұрақтың кейбірі қиындық келтіргенін байқаған соң оны жеңілірек сұрақтар беру арқылы жетелеуге тура келді. Осылайша С деңгейіндегі оқушынының танымдық қабілетін дамыту үшін түрткі сұрақтарын беру арқылы оның ой-өрісін кеңейтіп, еркінірек сөйлеуге, ойын толығырақ айтуға жетеледім. Бұл өз нәтижесін бере бастағанына көзім жетті.Оқушыларға жұмыс парақтарын таратып жеке жұмыс жасаттым. Жұмысты екі жұлдыз, бір тілек арқылы бағаладым. Үш деңгейлі оқушылардың жұмыстарын назарға алдым.Бес жолды өлең жазуды ұсындым,нәтижесінде «А»деңгейдегі оқушы толық дұрыс аяқтап шықса,«В»деңгейдегі оқушы мәндес сөзді етістікпен алмастырып алды.«С»деңгейінде оқушы тапсырманы толықтай орындай алмады. Жұмысты өзіне таныс сөздермен жеткізген.Бұл деңгейдегі оқ

Жұптық жұмыс түріне өткен сабақпен жаға сабақтың арасындағы байланысты қорытындылау үшін бір мағыналы және көп мағыналы,тура және ауыспалы мағыналы сөздердің ерекшеліктері мен ортақ қасиеттерін жұптық жұмыстарда топтастырды.

Үшінші сабағым Синоним тақырыбындағы сабағым болды.Бұл сабақты синоним сөздер арқылы оқушыларды топтастрдым.

Топтарына жайғасып болған соң барлығын шаттық шеңбері арқылы алақандарын бірінің үстіне қойып бір-бірлеріне ыстық тілектерін арнады.

Одан әрі жаңа сабағымның тақырыбын анықтау «Осень»атты бейнеролик пайдаландым.Оқушылардың берген жауаптарынан олардың жас ерекшеліктеріне сай әрқайсысында қабілеттің қалыптасу дағдылары әрқалай екенін байқадым.Топтық жұмыста кластер толтыруды ұсындым.Осы іс әрекетте бір байқағаным сынып оқушыларының пәнге деген қызығушылығы артқанын, бір-бірінің пікірін тыңдай білетіндігі, сұраққа толық өз ойларымен жауап беретіндігі аңғардым. Әр жауап алынған соң «керемет»,«тамаша» деген ынталандыру сөздерімен марапаттап отырдым.Жұптық жұмыста «Найди своё место» тапсырмасы бойынша оқушыларға диалогтық әдісті қолдандым. Жұптастыру кезінде оқушылардың деңгейлеріне қарай орындықтарына бірдей екі түстерді жасырын қойып кеттім.Мұндағы мақсатым сабақ барысында өзін еркін сезіне алмай отырған,ойын ашық жеткізе алмаған оқушыларды сабаққа тарту болатын.Осы сәтте сыныптағы оқушылардың кейбір бөлігіне тапсырмамды түрлендіру үшін, кластер толтыруды ұсындым.

Жұмысымның нәтижесінде «А»деңгейлі оқушы жоғарғы деңгейде жауап бере бастаса, «В» деңгейдегі оқушы өз ойын ашық айта алды.Ал «С»деңгейіндегі оқушымның да сабаққа деген қызығушылығы арта бастады.Бүгінгі сабақтан алған әсерлері мен пәкірлерін білу мақсатында «Дерево Блоба»ағашын жемістермен толтыруды ұсындым.

Алдын ала оқушыларға тақырып бойынша слайд жасау берілді.Дайындап акелгло гог р

Келесі сабағым «Антоним»атты тақырыбындағы сабағым болды.Сабақтағы топқа бөлуді мен зерттеу жұмысымдағы алынған «Мен»социограммасы бойынша өздері бірігіп жұмыс жасағысы келетін оқушылармен топтастырдым. Жас ерекшеліктеріне сай әр сатыдағы қабылдау мүмкіндіктерін ескерсек, «тапсырмалар бергенде оқушыда өздігінен танымдық, эмоционалдық, психомоторлық даму жүреді, сонда бала өзін-өзі дамытады», - деген ғылыми дәлел бар. Монтессоридің педагогикалық ұраны баланың мұғалімге: «Мынаны менің жасауыма бағыт –бағдар бер» деген сөзіне жету. Сондықтанда мен жаңа сабағымды бастар алдында оқушыларға топ басшыларына бағалау парағын тапсырдым.Себебі бұрын өзім ғана бағалап келсем,бүгіннен бастап оқушылар бір бірін бағалап,сыни пікір айта білуді қалыптастырғым келді.Бағалау парағын тапсырумен қатар сын тұрғысынан ойлаудың әдістері «Продолжи» тапсырмалары бойынша берілген жеке тапсырмаларды орындауларынан қадағаладым. Жұмыс белсенді тақтада орындалды.Онда оқушылар берілген сөйлемдерді аяқтады.Келесі тапсырма оқушылар антоним деген терминге талдау жүргізді.Оқушыларға алдын ала антоним тақырыбында жоба жасап келу тапсырылды.Дайындаған жобаларын топта талдап,көрсетті.

Топ басшылары тобында жасалған әрбір жұмысты және сабаққа қатысып отырған оқушыларды бағалау парағына түртіп алып отырды.Топтық жұмысқа сөздіктермен жұмыс жасау тапсырылып,оқушылар антоним сөздерге қарсы мәндес сөздерді тапты.Бұл жұмыс оқушыларға шығармашылық алып келгендей.Себебі тапсырманы жас ерекшеліктері мен қабілеттеріне сәйкес барлығы орындауға тырысты.

Тақырыпты мазмұны қорытындыланып,оқушыларға сабақ барысында таратылған ББҮ кестесі мен топ басшыларының бағалау парақтары тексерілді.

Сабақ соңында әр оқушы сабақтан алған әсерлерін «Өрмекшінің өрмегі»ойыны арқылы білдірді.

Мен орта мерзімді жоспарыма сәйкес қойған мақсаттарыма жеттім деп ойлаймын. Сабақтарымда бірінші бетпе-бет кезеңінде үйренген жеті модуль идеясын қамтуға тырыстым. Дегенмен сыныптағы оқушылардың барлығына бірдей көңіл бөле алмадым.Ең бастысы жас ерекшелігіне сәйкес оқыту мен оқуды басшылыққа алдым.Сонымен қатар, тізбектелген сабақтарымда формативті бағалау, өздерінің және достарының жұмыстарын критерий бойынша бағалау қолданылды. Оқыту үшін бағалауды, диалогті оқыту мен сыни тұрғыдан ойлау тәсілдерін, талантты және дарынды оқушыларға өз қабілеттеріне сай тапсырмалар бере отырып, оларды қалай оқу керектігіне үйрету бағытында да қадам жасадым. Өз постерлерінде олар бірінші сабақта оқыған мәтіндеріне байланысты өз жұмыстарын қорғады.

Жалпы сыныпты «сабақты меңгергенін қалай бағаладың?», «Сыныптағы оқушыларды толық бағалауға мүмкіндігің болды ма?» деген сұрақ қоятын болсам, ишара арқылы бағдаршам арқылы, ынталандыру арқылы бағалауда оқушылардың қызығушылығының артуына жақсы ықпал болды. Мысалы: осыған дейін сабақта 6 немесе 7 оқушыны бағаласам, енді толық сыныптың оқушыларын топтастырып, жұптастырып, жеке тапсырма беру барысында бағалауды қамтыдым.

Мектепте зерттеу жұмысын жасау кезінде қиындықтар мен кедергілер де болды.Әсіресе кіші жастағы оқушылар болғандықтан,уақыттың жетіспей жатқандығы байқалынды.Постер қорғау кезінде оқушылар берілген тапсырмаларды толықтай орындай алмадық деп топ арасында келіспеушіліктерді туындатты. А деңгейіндегі оқушылар С деңгейдегі оқушыларға сенімсіздік танытып,барлық жұмыстарды өздері орындауға тырысып бақты. Дегенмен тізбектелген төрт сабақтың нәтижесінде бірлесе,ұйымшылдықпен жасалған жұмыстардың сәтті шығатындықтарын байқап,бірлесе жұмыс жасауға дағдыланды.Ал В деңгейдегі оқушыларым мәтіндерді баяндауда,жұптық,жеке жұмыстарды орындауда алғашқы сабақтарыммен салыстырғанда еркін, ойларын ашық жеткізе алатындай болды.

Төрт сабақтың барысында осындай тапсырмалар мен жаттығуларды орындатуда көптеген айырмашылықтарды байқадым. Oқушылардың топпен жасаған жұмысы сапалық жағынан өзгеше болды. Оқушылардың өз еркімен ойын білдіру мүмкіндігі іс жүзінде көрініп тұр. Өз еркімен оқулықпен шұғылданып, топтағы басқа достарымен ақылдасып, пікір алмасып, оқушылар шығармашылық жұмыспен айналысуға төселеді.